1. Vì cha mẹ luôn hành xử theo NỖI SỢ chứ không theo NGUYÊN TẮC PHÁT TRIỂN
Sợ con thiệt thòi
Sợ con áp lực
Sợ con thua bạn
Sợ con vất vả
Sợ người ta nói mẹ không biết chăm con, không biết dạy con.
Chính nỗi sợ này khiến cha mẹ mắc cái sai vĩ mô lặp đi lặp lại và làm hỏng cả một thế hệ:
Giai đoạn cần cho con trải nghiệm thì cha mẹ lại bao bọc.
Giai đoạn cần cho con chịu trách nhiệm thì cha mẹ lại làm hộ.
Giai đoạn cần cho con tự học thì cha mẹ lại ép học như trừng phạt.
Kết quả là con không có bộ cơ chế tự lập ở bên trong.
* Giai đoạn Mầm non:
Cha mẹ phục vụ quá mức nên Trẻ hình thành quyền được phục vụ
Ở tuổi mầm non, trẻ cần tự xúc ăn, tự mặc đồ, tự dọn đồ chơi. Bắt đầu cần nhận thức ý thức trách nhiệm và nhận trách nhiệm nhỏ
Nhưng cha mẹ Việt lại Bế đút, làm hộ. Sợ con khóc. Sợ con mệt. Sợ con vất vả Sợ con không bằng bạn
Hậu quả làn con không hình thành thói quen nỗ lực. Con không có kỹ năng tự phục vụ. Con không biết chịu trách nhiệm
Đến tiểu học, những đứa trẻ này không thể ngồi học nghiêm túc là hoàn toàn bình thường vì nền móng đã không có.
*Giai đoạn Tiểu học:
Cha mẹ đòi con tự giác nhưng lại tước hết cơ chế để tự giác
Đặc trưng của trẻ tiểu học là chưa hoàn thiện chức năng tập trung, hành vi được kiểm soát bằng thói quen mà không phải ý chí
Trẻ Cần được dẫn dắt bằng quy tắc chứ không phải hò hét
Nhưng cha mẹ lại không tạo thói quen từ mầm non. Không cho làm việc nhà vì để con học. Không rèn tính kiên trì bằng nhiệm vụ nhỏ. Không cho trải nghiệm sai đúng. Không rèn quy trình mà chỉ yêu cầu kết quả.
Và khi con ỉ lại thiếu tập trung thì cha mẹ lại quát, đánh và ép trong hoang mang.
Đứa trẻ bị ép học bằng nỗi sợ nên chỉ tạo ra sự chống đối ngấm ngầm
Sự lười biếng vì không thấy ý nghĩa. Sự ỷ lại vì cha mẹ luôn quản thay, nghĩ thay và làm thay.
*Giai đoạn Cấp 2:
Con vào giai đoạn khủng hoảng và cha mẹ vào giai đoạn tăng áp
Tuổi cấp 2 là tuổi Bùng nổ bản sắc Nhu cầu khẳng định. Não vùng cảm xúc mạnh hơn vùng lý trí. Rất dễ bất hợp tác nếu bị kiểm soát quá mức
Nhưng cha mẹ Việt lại mắc một nghịch lý là không cho con lớn suốt 10 năm, nhưng khi con dậy thì lại đòi con phải trưởng thành ngay lập tức.
Hậu quả con chống đối, cãi lại, bất hợp tác, xao nhãng, dễ rơi vào trống rỗng và chán học
Điểm thấp thì càng bị mắng nên càng tiêu cực
Cha mẹ càng nhồi nhét học thì con càng Mệt, Sợ, Tắt động lực. Chỉ học để tránh bị mắng. Không biết học để phát triển bản thân
*Giai đoạn Cấp 3
Cha mẹ vẫn kiềm tỏa mà con vẫn chưa có bản lĩnh
Cấp 3 là tuổi: Tư duy trừu tượng bắt đầu hình thành. Nhu cầu tự lập rất cao. Con cần học kỹ năng sống, quản lý thời gian và định hướng nghề.
Nhưng cha mẹ lại: Vẫn chỉ cho con HỌC. Không cho làm gì. Không cho tham gia xã hội. Không rèn kỹ năng thực tế. Không cho quyền quyết định
Nhưng lại mắng khi con không biết tự làm?!
Nghịch lý đau lòng: Cha mẹ cấm con lớn nhưng lại mắng con không biết sống như một người lớn.
*Đến khi Đại học:
Khi cha mẹ buông, con rơi tự do và không ai nhắc. Không ai mắng. Không ai bao bọc
Những đứa trẻ bị kìm hãm 12 năm sẽ rơi vào: Chơi game. Nghiện mạng xã hội. Trốn học. Bỏ học. Làm việc phổ thông.bKhông có mục tiêu. Ngại va chạm
Lúng túng khi đứng trước cuộc đời thật
Vì suốt 12 năm, con chỉ được dạy cách Học/Nghe lời/Đạt điểm số
Nhưng chưa từng được dạy cách: Tự lập. Tự chịu trách nhiệm. Tự quản lý thời gian. Tự đưa ra quyết định. Tự đối thoại với chính mình
2. Cha mẹ Việt NUÔI CON THEO TÂM LÝ GIỮ – KHÔNG PHẢI TÂM LÝ TRƯỞNG THÀNH
Cha mẹ giữ con để an tâm chứ không rèn con để con an tâm.
Cha mẹ lo thay nhưng không cho con cơ hội học cách lo.
Cha mẹ làm thay nhưng yêu cầu con phải biết làm.
Cha mẹ bao bọc nhưng bắt con phải bản lĩnh.
Đó là mâu thuẫn khiến con: Không biết sống. Không biết học. Không biết tự lập. Không biết chống lại cám dỗ. Không biết chịu trách nhiệm. Không biết đi tiếp khi sai
3. CHA MẸ VIỆT BAO BỌC CON TỪNG LY, RỒI ĐẾN LÚC CẦN LỚN LẠI ÉP CON PHẢI TRƯỞNG THÀNH NGAY LẬP TỨC
Đây là nghịch lý tàn phá cả một thế hệ.
Cha mẹ suốt 10 năm đầu: Không cho làm. Không cho sai. Không cho chịu trách nhiệm. Không cho khó khăn. Không cho va chạm
Nhưng đến khi tuổi dậy thì “Con lớn rồi phải biết chứ!”
Xin lỗi, nhưng đứa trẻ đó lấy đâu ra kỹ năng khi 10 năm trước cha mẹ đã cắt bỏ toàn bộ cơ chế trưởng thành của con.
4. NHIỀU CHA MẸ ĐANG NUÔI CON THEO TÂM LÝ GIỮ CHO MÌNH, CHỨ KHÔNG PHẢI RÈN CHO CON
Giữ con ngoan để khỏi mệt
Giữ con trong nhà để khỏi lo
Giữ con không làm gì để khỏi hư
Giữ con học hoài để khỏi thua người ta
Nhưng giữ kiểu đó chỉ tạo ra: Con yếu. Con sợ. Con lệ thuộc. Con không biết tự lo
Con rối loạn cảm xúc vì bị nhốt trong kỳ vọng
Rồi khi con không làm được việc gì, cha mẹ lại quát “Lớn thế này rồi mà không biết gì à?”
Không phải con không biết mà là cha mẹ chưa bao giờ CHO con được biết.
5. NUÔI CON BẰNG SỰ BÓP NGHẸT TƯƠNG LAI TỰ LỚN CỦA CHÚNG NHƯNG TƯỞNG MÌNH RẤT ĐÚNG
Cha mẹ Việt mắc kẹt trong chu trình độc hại:
Mầm non: Con cần tự lập thì cha mẹ phục vụ. Con cần trải nghiệm thì cha mẹ bế ẵm. Từ đó Tạo ra đứa trẻ yếu đuối, đòi hỏi, thiếu nề nếp.
Tiểu học: Con cần thói quen thì cha mẹ để mặc. Con cần kỷ luật thì cha mẹ dễ dãi. Rồi khi con lười, ỉ lại thì cha mẹ gào mắng.
Cấp 2: Con cần đối thoại thì cha mẹ áp đặt. Con cần giới hạn thì cha mẹ kìm kẹp. Kết quả con chống đối, cãi lại, mệt mỏi, trầm cảm tiềm ẩn.
Cấp 3: Con cần định hướng nghề thì cha mẹ nhồi nhét điểm. Con cần bản lĩnh thì cha mẹ cấm mọi trải nghiệm. Rồi mắng con không biết lo tương lai.
Cả quá trình là một nghịch lý lớn: Cha mẹ cấm con lớn nhưng lại mắng vì con không giống người lớn.
6. CHA MẸ ĐÒI 1 ĐỨA TRẺ PHẢI THEO SUY NGHĨ RIÊNG CỦA MÌNH
Tự giác khi chưa từng được giao trách nhiệm
Chăm chỉ khi chưa từng được rèn nề nếp
Hiểu chuyện khi chưa từng được lắng nghe
Biết nghĩ khi chưa từng được dạy đối thoại
Bản lĩnh khi chưa từng được va chạm
Tự lập khi suốt đời bị phục vụ
Đòi hỏi kiểu đó không phải kỳ vọng. Đó là ảo vọng.
HỆ LỤY NHIỀU ĐỨA TRẺ 18 TUỔI CHƯA TRƯỞNG THÀNH VÌ… 18 NĂM QUA CHƯA TỪNG ĐƯỢC TẬP LÀM NGƯỜI LỚN
Khi lên đại học hoặc đi làm:
Một số trống rỗng vì chưa từng tự quản lý
Một số lười biếng vì quen bị kiểm soát
Một số bỏ cuộc nhanh vì chưa từng nếm khó
Một số sống không mục tiêu vì chưa từng được lựa chọn
Một số sợ cuộc đời vì cha mẹ luôn nói “con cứ học, mọi thứ để bố mẹ lo”
Và khi con rơi, cha mẹ lại nói “Không hiểu sao con mình hư thế.”
Thực tế Không phải con hư. Là cha mẹ không dạy con kỹ năng để sống cuộc đời thật.
VẬY NÊN:
Đừng đòi hỏi con bản lĩnh khi chính cha mẹ đã tước hết cơ hội rèn bản lĩnh của con.
Đừng ép con tự giác khi con chưa từng được giao quyền chủ động.
Đừng mắng con vô trách nhiệm khi ngay từ nhỏ cha mẹ đã không cho con chịu trách nhiệm thật.
Đừng kêu con lì khi chính cha mẹ là người khiến con mất động lực.
Đừng chê con kém khi nền móng con chưa từng được xây đúng.
Đừng tự hào về việc phục vụ con vì đó là cách nhanh nhất khiến con trở nên bất lực khi trưởng thành.
Đừng trách con không lớn khi chính cha mẹ là người giữ con nhỏ để bản thân yên tâm.
CẦN HIỂU ĐÚNG
Con cái không hư. Con chỉ đang sống đúng với cách cha mẹ đã nuôi dạy.
Muốn có đứa trẻ trưởng thành thì cha mẹ phải trưởng thành trước.
Không có đứa trẻ nào tự nhiên biết sống. Chỉ có cha mẹ chưa biết dạy con cách sống.
Vì sao Việt Nam phổ cập đại học, thạc sĩ, tiến sĩ ngày càng nhiều, mà cha mẹ vẫn khổ, con vẫn oán trách, còn người trẻ vẫn thất nghiệp, lười, thiếu kỷ luật và luôn tìm lý do đổ lỗi?
NGHỊCH LÝ NUÔI DẠY CON Ở VIỆT NAM – BẰNG CẤP TĂNG NHƯNG NĂNG LỰC GIẢM, KỶ LUẬT MÒN, TRÁCH NHIỆM BIẾN MẤT
1. Việt Nam đang phổ cập bằng cấp, nhưng không hề phổ cập năng lực sống
Chúng ta có: Tỷ lệ người học đại học ngày càng cao Số lượng thạc sĩ, tiến sĩ tăng mạnh. Gia đình nào cũng hướng con học để đổi đời
Nhưng nghịch lý Rất nhiều người trẻ có bằng, nhưng thiếu kỹ năng để sống, để làm việc, để chịu trách nhiệm, để vượt qua khó khăn.
Vì sao?. Vì bằng cấp chỉ là vỏ ngoài. Kỹ năng sống mới là lõi. Mà lõi thì… cha mẹ chưa từng rèn.
2. Gia đình Việt nuôi con bằng sách vở và kỳ vọng chứ không nuôi con bằng năng lực và trải nghiệm
Từ nhỏ cha mẹ: Làm hộ. Quyết định thay. Kiểm soát từng ly. Không cho con va chạm. Không cho con làm việc nhà. Không cho con trách nhiệm thật
Chỉ cần con… học, học và học
Nhưng rồi cha mẹ lại đòi: Tự giác. Bản lĩnh. Biết suy nghĩ. Có mục tiêu. Không ỷ lại. Có trách nhiệm. Biết tự lo
Đây là ảo vọng không phải kỳ vọng.
Một đứa trẻ không từng được rèn nền tảng thì làm sao lớn thành người có sức chống chịu?
3. Trẻ Việt lớn lên với tư duy “Con chỉ cần học, còn lại bố mẹ lo”
Đây là tư duy độc hại mà rất nhiều gia đình vô tình gieo vào đầu con.
Kết quả: Con không biết xoay sở. Không biết tự quản lý bản thân. Không biết vượt khó. Không có sức lao động bền bỉ. Không có ý thức kỷ luật. Sợ việc nặng. Sợ trách nhiệm. Sợ bị chê. Sợ thất bại
Nhưng lại đòi lương cao, nhàn, đúng ngành, đúng đam mê
Sự thật thì Một người trẻ không từng rèn kỷ luật, không từng trải nghiệm, không từng va chạm, không thể bước ra đời mà mạnh được.
4. Khi thất nghiệp, nhiều bạn trẻ đổ lỗi cho học sai ngành hoặc bố mẹ ép học
Đây là biểu hiện của: Thiếu bản lĩnh. Thiếu trách nhiệm. Thiếu năng lực đối mặt với thực tế
Nhiều bạn trẻ nói: Con học ngành đó vì bố mẹ ép. Việc học không đúng đam mê nên con thất nghiệp. Lương thấp vì ngành không tốt.
Nhưng sự thật không ngành nào thất nghiệp mà chỉ có con người không chịu rèn kỷ luật, không chịu nỗ lực, không có kỹ năng.
Cùng một ngành có người lương nghìn đô, nhưng có người thất nghiệp
Khác nhau ở Tư duy, Kỷ luật, Chủ động, Kỹ năng, Nỗ lực
Những điều này không trường đại học nào dạy,
mà phải được cha mẹ rèn từ nhỏ.
5. Cha mẹ Việt khổ vì con nhưng con lại cho rằng bị ép
Đây là sự đứt gãy đau lòng nhất trong giáo dục gia đình.
Cha mẹ nghĩ Tôi hy sinh cả đời cho con. Tôi đang lo cho tương lai con. Tôi chỉ muốn con hơn tôi
Nhưng con lại thấy @Con bị kiểm soát. Con bị ép phải sống theo ý bố mẹ. Con bị tước quyền lựa chọn
Vì cha mẹ chỉ đưa CHỈ ĐẠO, không đưa QUYỀN.
Chỉ đưa KỲ VỌNG, không đưa CƠ HỘI.
Chỉ đưa HỌC, không đưa SỐNG.
Nên con luôn cảm thấy: Bị bó Bị ép. Bị gò. Bị định hướng thay. Bị sống cuộc đời không phải của mình
Khi đó dù cha mẹ có làm điều tốt, con cũng cảm thấy nặng nề.
6. Thế hệ cha mẹ hy sinh cả đời nhưng không biết cách nuôi một đứa trẻ trưởng thành
Cha mẹ Việt rất Tốt. Thương con. Hy sinh. Lo lắng. Mệt mỏi. Kiệt sức
Nhưng sai ở một điểm là Cha mẹ nuôi con theo bản năng và nỗi sợ chứ không theo hiểu biết và nguyên tắc phát triển con người.
Nên kết quả là Con không tự lập. Con không chịu nổi áp lực. Con thiếu khả năng tự chịu trách nhiệm. Con dễ bỏ cuộc. Con thất nghiệp dù bằng cấp cao. Con đổ lỗi cho cha mẹ. Cha mẹ mệt mỏi, bất lực, tổn thương. Một vòng luẩn quẩn kéo dài từ thế hệ này sang thế hệ khác.
=> Bài học đắt giá cần nói thẳng:
Không phải hoàn toàn Việt Nam thất nghiệp vì học sai ngành. Việt Nam thất nghiệp phần lớn vì thế hệ trẻ thiếu kỹ năng và kỷ luật sống.
Không phải hoàn toàn cha mẹ sai vì ép học. Cha mẹ sai vì chỉ dạy con học mà không dạy con LÀM NGƯỜI.
Không phải con vô ơn: Con chỉ đang phản ứng với cách nuôi sai nguyên tắc.
Không phải hoàn toàn bằng cấp vô dụng: Bằng cấp chỉ vô dụng khi người cầm nó không có năng lực thật.
Không phải hoàn toàn do xã hội khó khăn: Khó khăn chỉ phơi bày sự yếu đuối mà cha mẹ đã che giấu ở con suốt bao năm.
=> Vậy làm sao để không lặp lại thảm kịch BẰNG CẤP NHIỀU MÀ NĂNG LỰC ÍT?
Mầm non: Rèn tự phục vụ ( Ăn, mặc, dọn, làm việc nhà theo tuổi)
Tiểu học: Rèn thói quen nề nếp và kỷ luật, trách nhiệm
Cấp 2: Rèn tự lập trách nhiệm, đối thoại, giới hạn.
Cấp 3: Rèn bản lĩnh, khả năng quản lý bản thân, đánh giá và định hướng.
Đại học: Rèn làm.chủ tự lập và chịu trách nhiệm, tương tác côny việc và xã hội.
Nếu cha mẹ chỉ dạy con học thì con chỉ biết sống bằng bằng cấp.
Nếu cha mẹ dạy con trách nhiệm thì con sẽ sống được bằng chính mình.
Nếu cha mẹ dạy con bản lĩnh thì cuộc đời không thể đánh gục con.
Cha mẹ Việt cần thay đổi ngay lúc này.
Nếu không, một thế hệ nữa sẽ lại Lười/Thụ động/Đổ lỗi/ Thất nghiệp
Và tiếp tục nói câu đau lòng nhất “Con như thế này là tại bố mẹ.”
Về nghịch lý Việt Nam phổ cập bằng cấp cao nhất nhưng bố mẹ nuôi con mệt nhất, con thất nghiệp nhiều nhất, và đổ lỗi giỏi nhất)
7. Việt Nam phổ cập bằng cấp nhưng không phổ cập năng lực sống
Ta có số lượng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ thuộc loại cao trong khu vực.
Nhưng số lượng ấy không đi kèm khả năng tư duy độc lập, kỷ luật, tự lực, chịu trách nhiệm.
Bố mẹ dồn mọi thứ vào học, còn con được nuôi trong đường ray nên lớn lên… không biết tự chạy.
8. Bố mẹ khổ vì nuôi con, đơn giản vì đang nuôi sai trọng tâm
Nuôi con để thi cho bằng người ta. Định hướng nghề để nở mày nở mặt. Ép con giỏi cho bằng bạn cùng lớp. Bao bọc để con khỏi thua thiệt.
Kết quả con lớn trưởng thành mà năng lực sống như trẻ 13.
9. Con đổ lỗi vì con được dạy đổ lỗi từ bé
Bé không làm bài nên mẹ nói “Tại cô giao nhiều”.
Bé gây chuyện thì mẹ nói “Do bạn nó xấu”.
Tuổi teen học kém thì bố mẹ đổ lỗi cho nền giáo dục, lại đổi trung tâm, đổi lớp.
Nên Con học được một kỹ năng NGUY HIỂM là không chịu trách nhiệm, chỉ chịu… trách.
10. Lười và thiếu kỷ luật không phải do gen mà do bố mẹ luyện mỗi ngày
Cách bố mẹ nuôi tạo ra: Trẻ thích được phục vụ, Ghét sự khó chịu, Né việc khó, Không chịu được thất bại, Sợ kỷ luật.
Khi lớn, những điểm này thành combo thất nghiệp (
Lười, yếu, dễ nản, đòi hỏi cao và ảo tưởng nhiều)
11. Bố mẹ ép học nhưng chính con cũng… quen bị ép
Đa số trẻ Việt không biết tự định hướng vì: Từ nhỏ mọi quyết định thay bằng người lớn. Quyền lựa chọn bị tước đoạt. Quyền sai lầm bị cấm. Quyền tự lập bị phong tỏa
Khi lên Đại học con không có kỹ năng chủ động, chỉ biết chờ người khác vạch đường.
Đến lúc đi làm con sụp vì không ai kè kè bên cạnh.
12. Thất nghiệp do lười nhưng lại gắn mác…học sai ngành
Con không xin được việc không phải do ngành.
Mà do:
Không chịu nổi áp lực công việc
Không chịu nổi deadline
Không chịu nổi cấp trên nghiêm
Không chịu nổi market cạnh tranh
Không chịu nổi sự chậm thăng tiến
Và tất nhiên, không chịu được thì đổ cho Ngành sai, Trường sai, Bố mẹ sai, Xã hội sai.
13. Bố mẹ khổ nhất vì không dám để con chịu khổ
Sai lầm lớn nhất của cha mẹ Việt Tránh khổ cho con nên thành ra khổ cả đời vì con.
Cha mẹ còng lưng nuôi, nhưng con lại nghĩ mình bất hạnh vì bị ép.
14. Bằng cấp cao nhưng EQ thấp, AQ sức chịu đựng thấp, nỗ lực thấp
Người Việt học nhiều lý tuyết, ít thực hành.
Học nhiều điểm nhừn ít kỹ năng.
Biết nhiều kiến thức nhưng: Không biết làm việc nhóm. Không biết chịu trách nhiệm cá nhân. Không biết tự giải quyết vấn đề
Không biết quản lý cảm xúc
Thiếu 4 năng lực cốt lõi này nên thất nghiệp là điều tất yếu.
15. Nghịch lý nguy hiểm là con nghĩ bố mẹ ép nhưng bố mẹ nghĩ con vô trách nhiệm
Hai thế hệ lệch nhau vì Bố mẹ nuôi theo tư duy hy sinh. Con lớn lên theo tư duy quyền đòi hỏi
Một bên mệt lử vì lo lắng.. Một bên ấm ức vì bị kiểm soát. Và cả hai đều KHÔNG THẤY vấn đề thật sự nằm ở đâu.
Gốc rễ là chúng ta chưa từng dạy con thành NGƯỜI mà chỉ dạy con thành THỢ HỌC
Ta dạy: Con phải thi tốt. Con phải vào đại học. Con phải giỏi.
Nhưng ta QUÊN dạy: Con biết sống có trách nhiệm. Con biết nỗ lực đều đặn. Con biết chịu đau để trưởng thành. Con biết chọn và chịu hậu quả của lựa chọn. Con biết yêu lao động. Con biết tôn trọng kỷ luật. Con biết mình là ai
Vì thế, chúng ta có một thế hệ nhiều bằng cấp nhưng thiếu phẩm chất nền tảng để sống và làm việc.
TẠI SAO BỐ MẸ MỆT MỎI CÒN CON THẤT NGHIỆP?
Vì cả hai cùng sống trong một nền văn hóa nuôi dạy SAI TRỌNG TÂM:
Học nhiều nhưng làm ít.
Đòi hỏi nhiều nhưng chịu trách nhiệm ít.
Mơ và muốn nhiều nhưng hành động yếu.
Được nuông chiều nhiều nhưng được rèn luyện quá ít.
Đó mới là nguyên nhân khiến chúng ta có Đại học/Ths/Ts nhiều nhất nhưng năng lực ứng dụng thấp nhất.
