Người lớn thường nói rằng trẻ ngày nay quá sướng.
Chúng có quần áo đẹp, có điện thoại thông minh, có điều kiện học tập tốt hơn, được ăn ngon hơn, được chăm sóc đầy đủ hơn rất nhiều so với thế hệ cha mẹ ngày trước.
Nhìn từ những thiếu thốn vật chất mà người lớn từng trải qua, nhận định ấy hoàn toàn có cơ sở.
Nhưng điều thú vị là khi hỏi chính những đứa trẻ, phần lớn lại không cảm thấy mình đang sống trong sự sung sướng ấy.
Nhiều con nói rằng mình áp lực, mệt mỏi, cô đơn, bị hiểu lầm và không được lắng nghe.
Thậm chí có những con mang trong lòng sự oán trách, giận dữ hoặc khoảng cách rất lớn với cha mẹ.
Đó là một nghịch lý đáng để chúng ta suy ngẫm.
Có thể cha mẹ đang quá khổ vì luôn cố gắng hy sinh cho con.
Nhưng cũng có thể những đứa trẻ đang quá khổ vì sống trong tình yêu thương mà chúng không cảm nhận được theo cách mình cần.
Khi trẻ không còn được quyền suy nghĩ
Nhiều gia đình vô tình biến việc nuôi dạy con thành quá trình cha mẹ suy nghĩ thay con.
1.Cha mẹ quyết định trước, phân tích trước, kết luận trước và đưa ra phương án trước.
Ban đầu điều đó xuất phát từ kinh nghiệm sống nhiều hơn của người lớn. Nhưng lâu dần, đứa trẻ không còn cơ hội tự đặt câu hỏi, tự suy nghĩ hay tự tìm lời giải cho vấn đề của mình.
Khi mọi câu trả lời đều đã có sẵn, trẻ dần hình thành tâm lý phụ thuộc hoặc thờ ơ. Các con không còn cảm thấy việc suy nghĩ là cần thiết bởi dù có nghĩ thế nào thì quyết định cuối cùng cũng không thuộc về mình.
Điều đáng lo ngại là khi trưởng thành, các con lại thiếu khả năng tự chủ, thiếu năng lực giải quyết vấn đề và dễ hoang mang trước những lựa chọn của cuộc sống.
*Khi mọi ý kiến đều bị xem là cãi lại
Trẻ cũng có suy nghĩ, cảm xúc và quan điểm riêng.
Tuy nhiên, không ít gia đình xem việc con trình bày ý kiến là sự chống đối hoặc ngang bướng.
Mỗi lần trẻ cố gắng giải thích, phản biện hay bày tỏ quan điểm đều có thể nhận lại sự tức giận, trách móc hoặc áp đặt.
Lâu dần, đứa trẻ học được rằng im lặng an toàn hơn lên tiếng.
Bên ngoài, cha mẹ thấy con ngoan hơn, ít tranh luận hơn. Nhưng bên trong, khoảng cách giữa hai thế hệ ngày một lớn hơn. Những suy nghĩ thật không còn được chia sẻ. Những cảm xúc thật không còn được bộc lộ.
Và sự kết nối trong gia đình cũng dần suy giảm.
*Khi trẻ không được quyền lựa chọn
Rất nhiều quyết định quan trọng của trẻ được người lớn quyết định thay.
Học trường nào, học thêm gì, tham gia hoạt động nào, theo đuổi sở thích nào, thậm chí cả những lựa chọn liên quan đến tương lai cũng được sắp đặt sẵn.
Cha mẹ thường tin rằng mình đang chọn điều tốt nhất cho con.
Nhưng điều tốt nhất không phải lúc nào cũng là điều phù hợp nhất.
Một đứa trẻ liên tục sống trong những quyết định của người khác sẽ khó hình thành năng lực chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình.
Các con có thể trở nên thụ động, hoặc ngược lại là phản kháng cực đoan khi đến tuổi trưởng thành.
2. Khi trẻ không được lắng nghe cảm xúc
Một trong những câu nói khiến trẻ tổn thương nhất có lẽ là “Con còn thiếu gì nữa mà buồn?”
Người lớn thường đánh giá hạnh phúc bằng điều kiện vật chất. Nhưng trẻ lại cảm nhận hạnh phúc thông qua sự kết nối cảm xúc.
Một đứa trẻ có thể có đầy đủ mọi thứ nhưng vẫn cô đơn.
Một đứa trẻ có thể được đầu tư rất nhiều tiền bạc nhưng vẫn cảm thấy không được yêu thương.
Bởi điều các con cần đôi khi không phải là một món quà mới, mà là một người thực sự ngồi xuống để lắng nghe.
Khi cảm xúc liên tục bị phủ nhận, trẻ học cách giấu đi những tổn thương bên trong.
Những cảm xúc không được giải quyết sẽ tích tụ thành sự tức giận, chống đối hoặc khép kín.
3. Khi trẻ lớn lên trong những tiêu chuẩn không thể đạt tới
Nhiều đứa trẻ sống trong cảm giác mình chưa bao giờ đủ tốt.
Đạt điểm cao thì phải cao hơn nữa.
Được khen hôm nay thì ngày mai phải tốt hơn hôm nay.
Luôn tồn tại một “con nhà người ta” ở phía trước để so sánh.
Khi sự công nhận trở thành thứ quá hiếm hoi, động lực phát triển lành mạnh dần biến thành áp lực chứng minh bản thân.
Đứa trẻ không còn học vì yêu thích học tập mà học để tránh bị chê trách.
Không còn cố gắng vì mục tiêu của mình mà cố gắng để làm hài lòng người khác.
Và đến một lúc nào đó, các con lựa chọn từ bỏ vì nhận ra rằng mình sẽ chẳng bao giờ đạt tới kỳ vọng vô tận ấy.
4. Khi trách nhiệm không được dạy từ nhỏ.
Nhiều cha mẹ yêu con đến mức làm thay con mọi thứ.
Không giao việc nhà.
Không giao nhiệm vụ phù hợp với lứa tuổi.
Không để con trải nghiệm những khó khăn vừa sức.
Nhưng rồi khi con lớn hơn, cha mẹ lại bất ngờ trước sự thiếu trách nhiệm, thiếu kỹ năng và thiếu chủ động của con.
Thực tế, trách nhiệm không tự nhiên xuất hiện khi trẻ đủ tuổi.
Nó được hình thành từ những công việc nhỏ mỗi ngày, từ những lần được giao việc, được sai, được sửa và được học hỏi.
Nếu chưa từng được tập làm, trẻ không thể tự nhiên làm tốt.
5. Khi cha mẹ cũng đang mang những tổn thương của chính mình
Điều đáng nói là phần lớn những điều trên không xuất phát từ sự độc ác hay thiếu yêu thương.
Ngược lại, nó thường xuất phát từ tình yêu thương quá nhiều nhưng chưa đúng cách.
Nhiều cha mẹ đang nuôi con bằng những gì mình từng thiếu.
Nhiều cha mẹ đang cố bảo vệ con khỏi những đau khổ mà mình từng trải qua.
Nhiều cha mẹ đang dạy con bằng nỗi sợ hãi nhiều hơn là sự thấu hiểu.
Và cũng có những cha mẹ đang mang theo những tổn thương chưa được chữa lành từ chính tuổi thơ của mình.
Khi người lớn chưa hiểu chính mình, họ rất dễ vô tình làm tổn thương con bằng những điều mà họ tin là đúng.
———–
Không phải tất cả cha mẹ đều như vậy.
Cũng không phải mọi đứa trẻ đều đang chịu những áp lực giống nhau.
Nhưng có một sự thật cần được nhìn nhận rằng trẻ em hiện đại có thể đầy đủ hơn về vật chất, nhưng không đồng nghĩa với việc các em ít đau khổ hơn về cảm xúc.
Có những đứa trẻ không thiếu bất cứ thứ gì ngoài cảm giác được lắng nghe.
Có những đứa trẻ không thiếu điều kiện phát triển ngoài quyền được là chính mình.
Và có những đứa trẻ không cần thêm một món quà hay một lời chỉ dạy, mà chỉ cần cha mẹ chậm lại một chút để thật sự hiểu điều gì đang diễn ra trong thế giới nội tâm của con.
Khi cha mẹ học cách lắng nghe nhiều hơn, áp đặt ít hơn, đồng hành nhiều hơn và phán xét ít hơn, không chỉ con được chữa lành mà chính cha mẹ cũng được giải phóng khỏi những áp lực của việc phải trở thành người nuôi dạy con hoàn hảo.
Bởi cuối cùng, mục tiêu của giáo dục không phải là tạo ra những đứa trẻ biết vâng lời, mà là giúp các con trưởng thành thành những con người có năng lực, có trách nhiệm, có hạnh phúc và vẫn giữ được sự kết nối yêu thương với gia đình của mình.
