Trước khi một đứa trẻ trở thành tâm thần phân liệt, đã từng có một đứa trẻ cô đơn không ai hiểu bị mắc kẹt giữa thế giới thật và thế giới trong tâm tưởng mà con tạo ra để trốn chạy tổn thương.
Trẻ rối loạn phân liệt (tâm thần phân liệt) không chỉ là vấn đề sinh học hay gen, mà là kết quả của sự gãy tầng lâu dài giữa nhận thức cảm xúc, niềm tin và bản ngã.
Hành vi hoang tưởng, ảo thanh, nói một mình, sợ hãi vô cớ… là ngôn ngữ tuyệt vọng của một não bộ đã mất khả năng phân biệt giữa Thật và An toàn.
1. NHẬN THỨC
Khi não tạo ra thế giới riêng để trốn nỗi đau thật
Đứa trẻ không mất trí như người ta nghĩ, mà là não buộc phải chia tầng để tồn tại.
Não không còn tin vào thế giới bên ngoài (vì từng quá đau, bị phủ định, bị xâm lấn), nên tạo ra một thế giới trong đầu, nơi con được quyền kiểm soát, được nghe, được nói, được tồn tại.
Bộ lọc nhận thức bị rối loạn nên Thông tin thật và tưởng tượng không còn ranh giới. Sự kiện ngoài đời và cảm giác nội tâm hòa lẫn. Thực tại an toàn và Thực tại sợ hãi luân phiên chi phối.
Nhận thức của trẻ là hệ quả của sự phân tách tâm lý lâu dài khi Não thật và Não tưởng tượng không còn giao tiếp.
2. TÍNH CÁCH
Phân cực, mâu thuẫn, và tan rã dần
Trẻ rối loạn phân liệt có tính cách tan rã vì con không còn biết mình là ai.
Khi nhỏ, có thể là một đứa trẻ nhạy cảm, thông minh, sống nội tâm.
Khi lớn dần, bị tổn thương, bị áp lực, bị phủ định… con bắt đầu tách ra hai phần.
Một phần ngoan ngoãn, nghe lời, sống theo khuôn phép.
Một phần phẫn nộ, u uất, cô lập nên muốn sống trong thế giới riêng.
Càng bị người lớn ép phải bình thường, phần tổn thương càng mạnh lên, kéo cả hệ thần kinh vào trạng thái phân tách bản ngã.
Bản chất, đây là tính cách phòng vệ cực độ để tự chia mình ra để được an toàn, dù phải đánh mất chính mình.
3. CẢM XÚC
Khi cảm xúc thật bị tê liệt và thay thế bằng ảo giác
Não cảm xúc của trẻ bị quá tải đau khổ và sợ hãi, đến mức phải tự cắt nguồn.
Trẻ không còn cảm nhận thật được buồn, vui, giận, thương…
Thay vào đó, cảm xúc được dẫn ra qua ảo thanh, ảo tưởng, hoặc tưởng tượng kiểm soát vì đó là cách duy nhất não xả bớt năng lượng cảm xúc tích tụ.
Một số trẻ nghe giọng nói trong đầu, hoặc tưởng tượng ai đó điều khiển mình thật ra, đó là phần cảm xúc bị tách rời lên tiếng.
Cảm xúc không biến mất, mà bị bóp méo biến thành tín hiệu méo mó để đòi được thấu hiểu.
4. KHẢ NĂNG
Năng lực bị ngắt kết nối khỏi thực tế
Phần lớn trẻ rối loạn phân liệt có chỉ số nhận thức hoặc năng lực tư duy không thấp, thậm chí có trẻ sáng tạo vượt trội, cảm thụ sâu sắc.
Nhưng do não bị phân tầng, năng lực ấy không thể kết nối được với hành vi thực tế.
Con có thể nói thông minh, viết sâu, tưởng tượng phong phú nhưng không thể duy trì hành động có mục tiêu ổn định.
Não xử lý chậm, rối luồng, do tín hiệu giữa vùng cảm xúc và vùng nhận thức bị nhiễu.
Khả năng không mất, mà bị giam trong thế giới nội tâm, nơi con không tìm được lối ra.
5. THÁI ĐỘ SỐNG
Khi niềm tin vào thế giới tan vỡ hoàn toàn
Trẻ tâm thần phân liệt không còn tin vào thế giới này là an toàn hay đáng sống.
Mọi thứ trở thành mối đe dọa kể cả chính mình.
Con sống trong trạng thái lơ lửng giữa tồn tại và tan biến khi Vừa muốn sống, vừa muốn trốn. Vừa sợ cô đơn, vừa không dám gần ai. Vừa muốn được yêu, vừa sợ bị kiểm soát.
Thái độ sống của trẻ dần trở nên vô hướng, mờ nhạt,hoặc cực đoan, vì con không còn điểm tựa cảm xúc và niềm tin để bấu víu.
Bên trong sự mất lý trí là một linh hồn đang tìm cách giữ lại chút lý trí cuối cùng để không biến mất hoàn toàn.
Trẻ tâm thần phân liệt không cần người chữa, mà cần người giúp não học lại cách phân biệt đâu là thật, đâu là an toàn.
B1 – Ổn định cảm xúc và niềm tin an toàn. Không đối đầu, không phủ định, không bắt con phải tỉnh ra. Dẫn dắt bằng hành vi nhẹ, đều đặn, ổn định để não học lại nhịp sống an toàn.
B2 – Kích hoạt lại tầng nhận thức thực tại. Dùng câu hỏi định hướng (Con đang cảm gì. Việc này là bây giờ hay trong đầu con). Tập cho não phân loại giữa cảm xúc và sự kiện thực.
B3 – Khơi lại kết nối năng lượng thật và thế giới thật. Dùng hoạt động cảm giác (vẽ, chạm, trồng cây, nghe nhạc, chuyển động cơ thể) để kéo năng lượng từ thế giới tưởng tượng trở lại cơ thể thật.
