Khi tình thương lệch pha trở thành lực cản của sự trưởng thành
Trong nhiều năm làm việc với trẻ, thanh thiếu niên và cha mẹ, tôi nhận ra một nghịch lý rất đau lòng của giáo dục hiện đại
Càng nhiều cha mẹ yêu con theo cách hy sinh hết mình, thì càng ít đứa trẻ biết chịu trách nhiệm cho chính cuộc đời mình.
Không phải vì trẻ hư, không phải vì trẻ vô ơn.
Mà vì trẻ đã lớn lên trong một môi trường mà mọi hậu quả đều có người gánh hộ.
1. Chân dung cha mẹ thời nay yêu con bằng cách… sống thay con
Cha mẹ ngày nay không thiếu kiến thức, không thiếu thông tin, không thiếu tiền bạc và công sức.
Thứ thiếu nhất lại là khả năng chịu đựng sự khó chịu cần thiết của con.
Chúng ta sợ con bị cô phê bình, bị bạn chê cười, bị đánh giá, bị thua thiệt, bị tổn thương, và bị kém con nhà người ta
Và vì sợ, cha mẹ gọi con dậy thay con, xin lỗi thay con, giải thích thay con, làm bài thay con, gánh hậu quả thay con, đứng ra tranh cãi với nhà trường thay con.
Mọi sai lầm của con đều được xử lý hậu trường.
Đứa trẻ lớn lên trong môi trường đó nên học được một điều rất rõ là mình không cần chịu trách nhiệm, vì sẽ luôn có người lo hộ.
2. Khi cha mẹ gánh hộ hậu quả thì con mất quyền trưởng thành
Về mặt tâm lý, thần kinh thì nhân cách, ý thức trách nhiệm chỉ hình thành khi trẻ trải qua đủ 3 bước bắt buộc là (1) Lựa chọn –> (2) Chịu hậu quả –> (3) Tự điều chỉnh
Đáng tiếc là cha mẹ hiện đại thường cắt mất bước số 2.
Không cho con đến muộn và bị nhắc nhở, quên đồ và phải xoay xở, không làm bài và bị đánh giá, thiếu kỷ luật và bị phê bình, ở bẩn và bị xã hội phản hồi
Khi hậu quả không xuất hiện, não bộ trẻ không có dữ liệu để điều chỉnh hành vi.
Kết quả là trẻ biết sai… nhưng không sửa, biết lười… nhưng không thấy giá phải trả, biết ỷ lại… và coi đó là bình thường
Đứa trẻ mất quyền được lớn lên bằng trải nghiệm thật.
3. Một thế hệ không muốn chịu trách nhiệm được tạo ra như thế nào?
Không phải vì trẻ ích kỷ, không phải vì trẻ thiếu đạo đức, và không phải vì trẻ lười bẩm sinh.
Mà vì trách nhiệm chưa bao giờ thuộc về trẻ khi hậu quả luôn được làm mềm, sai lầm luôn được bao bọc, thất bại luôn được che chắn
Dần dần, trẻ hình thành một cơ chế tâm lý nguy hiểm là nếu có vấn đề, người khác sẽ giải quyết.
Khi lớn lên, cơ chế đó biểu hiện thành đổ lỗi cho hoàn cảnh, trốn tránh nghĩa vụ, né trách nhiệm trong học tập, công việc, mối quan hệ, khó chịu khi bị góp ý, tổn thương sâu khi bị từ chối, phản kháng hoặc sụp đổ khi không còn người cứu
Không phải trẻ yếu, mà là trẻ chưa từng được tập gánh chịu hậu quả đúng.
4. Sai lầm lớn nhất của cha mẹ là sợ con khổ hơn sợ con không lớn
Cha mẹ thường nói không cứu con thì lỡ con tổn thương thì sao. Câu trả lời rất thẳng rằng con cần được tổn thương vừa đủ, đúng lúc, trong vòng tay có ranh giới.
Một đứa trẻ đi học muộn và bị nhắc nhở, quên đồ và phải mượn bạn, không làm bài và bị phê bình, ở bẩn và bị phản hồi xã hội.
Đó không phải là sang chấn mà đó là huấn luyện đời sống.
Sang chấn chỉ xảy ra khi con bị bỏ mặc hoàn toàn, bị sỉ nhục, làm nhục, bị trừng phạt bằng bạo lực, không có người đứng vững phía sau.
Còn để hậu quả diễn ra trong sự bình thản, tôn trọng, không cứu hộ đó là giáo dục bản lĩnh tự nhiên và lành mạnh.
5. Hệ quả xã hội nếu cha mẹ tiếp tục chịu trách nhiệm hộ con
Nếu xu hướng này tiếp diễn, xã hội sẽ có người lớn không chịu trách nhiệm cho sai lầm cá nhân. Nhân viên đổ lỗi cho hệ thống, học sinh không chịu được kỷ luật, thanh niên giỏi lý lẽ nhưng kém hành động, người trưởng thành dễ tổn thương, dễ sụp đổ
Và nguy hiểm nhất là một thế hệ rất cần được yêu nhưng không biết cách đứng vững.
6. Giải pháp không nằm ở việc ít yêu con hơn
Mà ở việc yêu con đúng khi cần trả trách nhiệm về đúng chỗ, để hậu quả lên tiếng thay lời giảng, giữ giọng bình thản và ranh giới rõ, không mắng, không cứu, không làm thay, và đứng cùng con nhưng không đứng hộ con
Yêu con là dám lùi lại đúng lúc. Không phải vì lạnh lùng,
mà vì tin con có khả năng lớn lên.
Hãy nhớ, đứa trẻ không trưởng thành nhờ được che chở khỏi mọi va chạm.
Nó trưởng thành khi cảm nhận được có người tin mình, ngay cả khi không cứu mình.
Cha mẹ ngày nay cần dũng cảm một điều là để con gánh phần việc mà chỉ con mới gánh được.
Bởi vì không ai có thể sống thay trách nhiệm của một con người kể cả cha mẹ.
——
CHA MẸ CẦN HIỂU ĐÚNG
Điều con trẻ cần nhất không phải là một người cha, người mẹ luôn đứng ra giải quyết mọi rắc rối, mà là một người đủ bình tĩnh để không tước đi quyền chịu trách nhiệm của con.
Cho con được chịu trách nhiệm không phải là bỏ mặc. Đó là ở lại nhưng không làm thay. Là tin con dù con còn vụng về. Là chấp nhận để con vấp nhẹ hôm nay, thay vì gãy đổ nặng nề ngày mai.
Mỗi lần cha mẹ dừng lại đúng lúc, không cứu hộ, không che chắn hậu quả,
là mỗi lần con học được một điều rất quan trọng là mình có năng lực đối diện với cuộc đời.
Sự trưởng thành không đến từ những lời dạy hay,
mà từ những trải nghiệm thật, nơi con tự đứng lên bằng chính đôi chân mình,
và biết rằng phía sau vẫn có cha mẹ đứng vững, không hoảng loạn, không can thiệp quá tay.
Hãy trao cho con một món quà khó nhưng cần thiết:
quyền được chịu trách nhiệm cho lựa chọn của chính mình.
Bởi chỉ khi đó, con mới lớn đúng không phải thành một đứa trẻ ngoan phụ thuộc,
mà thành một con người có nội lực, có bản lĩnh và có khả năng sống tử tế với cuộc đời của mình.
CON CẦN HIỂU ĐÚNG
Con cần biết một điều rất quan trọng là không có cách nào để con lớn lên trong mắt bố mẹ nếu con không dám nhận phần việc của mình.
Bố mẹ có thể yêu con rất nhiều. Có thể lo cho con rất kỹ. Nhưng sự tin tưởng thật sự chỉ xuất hiện khi con dám đứng ra chịu trách nhiệm cho lựa chọn của chính mình.
Mỗi lần con trốn tránh, đổ lỗi, né hậu quả, con không chỉ mất cơ hội học hỏi mà
con còn tự thu nhỏ mình trong ánh nhìn của bố mẹ.
Ngược lại, chỉ cần một lần con nói việc này là do con, con sẽ sửa. Dù kết quả chưa tốt, dù con còn sai, dù con còn non, bố mẹ sẽ nhìn con khác đi.
Không phải vì con giỏi, mà vì con đã bước sang phía của người lớn.
Trưởng thành không phải là không sai. Trưởng thành là không chạy trốn khi mình sai.
Mỗi lần con dám nhận trách nhiệm, con đang nói với bố mẹ và với chính mình rằng on đủ sức gánh một phần cuộc đời của con.
Và chính từ khoảnh khắc đó,
con không chỉ lớn hơn trong mắt bố mẹ, mà còn lớn hơn trong chính nội lực của mình.
Bố mẹ không cần con phải giỏi để tự hào. Họ chỉ cần thấy con đang lớn lên thật sự!
