Mục tiêu của bài viết không phải khuyên hay cổ súy ưu tiên học trường nghề.
Mà đơn giản để lựa chọn tính phù hợp đi theo truyền thống phải học cấp 3 xong rồi tính ( áp lực thi do học không tốt khiến cả cha mẹ và con khổ sở/kinh tế chi học lớn) thì vẫn có thể lựa chọn trường nghề ( bớt áp lực khi học không vào/kinh tế lo cho học tập yếu hoặc không có).
Đương nhiên học thuật cao luôn là điều cần hướng đến với các con có khả năng học thuật .
VĂN HÓA CỦA CHA MẸ
1. Tư duy phải học văn hóa mới là người tử tế ( Di sản văn hóa)
Trong nhiều thập niên, người Việt được dạy rằng học văn hóa thì mới có tương lai sáng và không học văn hóa là hỏng.
Cái gốc tâm lý nằm ở sự tự hào giai cấp tri thức, nơi người có chữ luôn được mặc định là tầng lớp trên.
Vậy nên học nghề bị gán cho hình ảnh lười, dốt, kém, thất bại.
Cha mẹ không tin trường nghề không phải vì họ không hiểu kiến thức nghề, mà vì họ không dám chấp nhận con mình rời khỏi bậc thang tri thức truyền thống.
2. Cha mẹ thương nên sợ con thua bạn thua bè ( nỗi sợ tập thể)
Phần lớn phụ huynh Việt không ra quyết định dựa trên sự hiểu biết riêng về con hoặc thực tế xã hội, mà dựa trên tâm lý đồng đẳng:
Con nhà người ta vẫn học cấp 3. Chỉ mấy đứa cá biệt mới vào trường nghề. Con vào đó họ hàng nói gì?
Họ sợ bị đánh giá nên khi cái tôi phụ huynh bị đe dọa, đứa trẻ phải trả giá.
3. Chính cha mẹ không hiểu nghề đang thay đổi
Cha mẹ sống bằng nhận thức 20 đến 30 năm trước Nghề là làm thợ và thợ là vất vả, bấp bênh.
Trong khi hiện tại Rất nhiều nghề có thể kiếm 15 đến 30 triệu/tháng sau 1 đến 2 năm. Rất nhiều người đi từ thợ lên quản lý, lãnh đạo, thậm chí làm chủ.
Nghề công nghệ, kỹ thuật, dịch vụ chuyên môn đang thiếu nhân lực trầm trọng.
Nhiều nước đưa học nghề vào chuẩn quốc gia, lộ trình lương rất cao.
Nhưng đa phần cha mẹ chưa từng bước chân vào một trường nghề, chưa từng nhìn thấy lộ trình 2 đến 3 năm của nghề, nên họ không tin.
4. Bệnh bằng cấp ăn sâu ( chủ nghĩa văn hóa)
Cha mẹ Việt vẫn còn gắn chặt vào Bằng cấp là giá trị. Học vị là phân tầng. Đại học là cánh cửa duy nhất
Họ tin rằng học càng cao thì càng thông minh, càng có giá trị thì dù thực tế cả xã hội đang đầy cử nhân thất nghiệp, kỹ sư chạy grab, thạc sĩ làm chăm sóc khách hàng…và vẫn cần bằng để khác người khác không có bằng. ( vd: grab có bằng thì vẫn có học hơn)
Họ nghi ngờ trường nghề vì nó không mang lại bằng cấp để khoe. Hoặc tâm lý chí ít cho rằng làm nghề gì không quan trọng mà vấn đề con là người có học, chẳng qua là…..?
5. Tâm lý kéo dài tuổi thơ nên coi cấp 3 là cái kén an toàn
Với nhiều phụ huynh: Con học xong cấp 2 vẫn là trẻ con. Chỉ khi đỗ cấp 3, vào được môi trường quen thuộc, họ mới thấy an tâm.
Trường nghề lại mang hình ảnh: Môi trường thực tế hơn. Con phải va chạm sớm. Con phải tiếp xúc người lớn. Con phải chịu kỷ luật nghề
Không ít cha mẹ không sẵn sàng để con lớn, nên giữ con ở trường phổ thông như một cách giữ tuổi thơ lại.
6. Sự thiếu minh bạch, thiếu truyền thông, thiếu trải nghiệm thực
Hệ thống nghề Việt có điểm yếu: Thông tin lộ trình học, nghề, lương không rõ ràng. Trải nghiệm hướng nghiệp ở cấp THCS gần như bằng 0. Ít trường nghề làm truyền thông và thực hiện nghiêm túc, hiện đại và đào tạo nghiêm túc.
Đương nhiên cha mẹ không tin cái họ không hiểu, mà không hiểu thì sao có niềm tin.
7. Phụ huynh quen nhìn nghề bằng định kiến giai cấp
Một sự thật khó nghe khi nhiều phụ huynh cho rằng Nghề là lựa chọn của người kém. Con họ không thể ở cùng nhóm kém đó. Con họ phải có vị thế xã hội khác. Hoặc con mình đã kém thì phải quăng vào nhóm giỏi cho nó học theo…
Tâm lý này khiến họ phản ứng mạnh với bất kỳ đề xuất nào liên quan tới hướng nghiệp sớm.
8. Họ nghĩ con học nghề là vì… bất lực
Khi con không vào được trường công, trường tư cũng khó, họ mới nhìn đến nghề như là lựa chọn cuối cùng.
Vì thế, nghề không bao giờ được xem là sự lựa chọn chủ động mà là hậu quả.
Từ tâm lý ấy nên sự kỳ thị trường nghề là điều dễ hiểu.
9. Cha mẹ áp tiêu chuẩn cố học đi rồi tính sau
Họ tin rằng: Cứ phải học nốt cấp 3. Học nốt rồi vào đại học. Đại học xong mới tính chuyện nghề
Nhưng thực tế: 12 năm học chưa hề liên quan đến nghề. 12 năm không phát triển thiên hướng. 12 năm học chỉ để thi và… quên
Cứ học rồi tính là cách đưa con vào đường cụt.
10. Không tin trường nghề vì… không tin chính mình
Cha mẹ không tin vào việc họ có thể định hướng con đúng. Họ hiểu nghề đủ sâu theo cách họ đã nghĩ. Họ biết thị trường lao động ra sao theo cách họ nghĩ.
Khi họ thiếu tri thức, họ chọn cách an toàn nhất trong nhận thức của họ nên cho con đi học phổ thông cho đến khi không thể học nữa.
Như vậy, cha mẹ Việt không thiếu tình yêu cho con mà chỉ thiếu: Tri thức nghề. Tư duy xã hội hiện đại. Lòng can đảm để đi khác đám đông Niềm tin rằng con mình không cần giống con người ta cũng có thể thành công
Khi cha mẹ không hiểu nghề, họ sẽ sợ nghề. Khi họ sợ nghề, họ bắt con chạy theo một con đường không phù hợp. Và xã hội sẽ tiếp tục… đông cử nhân, thiếu thợ giỏi, lệch đào tạo và lệch nhu cầu.
TRƯỜNG NGHỀ CHƯA ĐÁNG TIN VỚI CHA MẸ
Không phải là tất cả nhưng Trường nghề Việt Nam đang cưỡi ngựa xem hoa, chạy theo chỉ tiêu không chạy theo nghề. Và chính điều đó khiến cha mẹ không dám gửi con.
Sự thật phũ phàng không chỉ cha mẹ thiếu niềm tin mà hệ thống trường nghề cũng chưa tạo ra lý do để được tin.
1. Trường nghề vẫn mang tư duy đón rác từ hệ phổ thông
Đây là 3 nhãn mà xã hội vô tình bị lập trình khi nghĩ đến nghề: Trẻ học kém mới đi nghề. Trẻ hư, vô kỷ luật mới đi nghề. Không vào được cấp 3 mới đi nghề
Khi bản thân trường nghề không dám phá vỡ định kiến này, họ đã mặc định: Không chọn lọc đầu vào. Không hướng nghiệp đúng năng lực. Không giúp học sinh xây lại thái độ, ý thức, kỷ luật. Không tạo ra lộ trình nghề đúng nghĩa.
Kết quả Trường nghề trở thành cái kho chứa học sinh thất bại từ hệ phổ thông, chứ không phải nơi đào tạo nhân lực chất lượng.
2. Học nghề nhưng… học như không
Rất nhiều trường nghề hiện nay: Dạy qua loa, lý thuyết thì đầy nhưng thực hành ít. Thiếu doanh nghiệp liên kết để thực tập thật. Không có máy móc chuẩn công nghiệp. Không có giảng viên cầm tay chỉ việc từ thực tế doanh nghiệp. Không có tiêu chuẩn đầu ra rõ ràng.
Học sinh học xong: Không biết làm việc thực sự. Không biết thao tác kỹ thuật. Không biết quy trình nghề. Không hiểu văn hoá công việc. Không đủ kỹ năng để xin việc. Học 3 năm nhưng giá trị thực như 6 tháng học vội.
3. Chạy theo số lượng học sinh mà Không chạy theo chất lượng nghề
Ở Đức/ Áo/ Thuỵ Sĩ: Nghề gắn với doanh nghiệp 50 – 70% thời lượng. Doanh nghiệp trả lương thực tập. Doanh nghiệp quyết định chuẩn đầu ra. Nhà nước giám sát tiêu chuẩn cực kỳ rõ ràng. Học sinh có việc làm ngay khi tốt nghiệp thậm chí trước khi tốt nghiệp.
Còn ở Việt Nam, nhiều trường nghề chạy theo chỉ tiêu tuyển sinh, trào lưu của phụ huynh, ngành hot nhất thời, cái gì tuyển được thì mở
Không liên kết doanh nghiệp thực nên không có đầu ra. Không có đầu ra thì Không ai tin. Không ai tin thì Không ai vào.Không ai vào thì Lại phải hút học sinh bằng trào lưu. Đó là vòng lặp nghèo nàn của hệ nghề Việt Nam.
4. Không chiến lược nghề, không chiến lược xã hội và không giải quyết nhu cầu nhân lực
Một quốc gia muốn mạnh cần 3 thứ:
(1) Chiến lược nhân lực theo nhu cầu thực tế
(2). Liên kết nhà trường, doanh nghiệp, nhà nước
(3). Chuẩn đầu ra rõ ràng để học xong làm được việc
Việt Nam hiện nay: Nhu cầu xã hội tăng mạnh ở các nghề kỹ thuật, dịch vụ, cơ khí, công nghệ…Nhưng trường nghề vẫn dạy theo kiểu có gì dạy nấy. Không bám vào nhu cầu thị trường. Không bám vào xu hướng 10 năm tới. Không đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế. Nghề thì nhiều nhưng nghề dùng được lại ít.
5. Chính vì trường nghề yếu nên cha mẹ… càng không dám gửi con
Đây là vòng lặp cực kỳ đáng tiếc: Trường nghề không mạnh nên Cha mẹ không tin. Cha mẹ không tin nên Chỉ trẻ yếu mới đi. Chỉ trẻ yếu đi thì Trường nghề càng yếu hơn. Trường nghề yếu thì Không thu hút được trẻ giỏi. Không có trẻ giỏi thì Không nâng được chuẩn nghề. Hệ nghề bị mắc kẹt trong định kiến tự tạo.
Trong khi thế giới hiểu rất rõ nền kinh tế mạnh là nền kinh tế mà 2/3 lao động đến từ hệ nghề mà không phải đại học.
6. Muốn thay đổi tư duy cha mẹ phải thay đổi chất lượng trường nghề
Cha mẹ không phải hoàn toàn không biết hoặc thích oai mà cha mẹ chỉ không có lý do để đặt cược tương lai con vào hệ nghề.
Hệ nghề muốn được tin phải: Dạy nghề thật mà không cưỡi ngựa xem hoa. Chuẩn hoá thực hành theo mô hình doanh nghiệp. Liên kết doanh nghiệp từ ngày đầu. Cam kết đầu ra rõ ràng. Có chuẩn kỹ năng bắt buộc. Có văn hoá kỷ luật, trách nhiệm. Có đánh giá năng lực thật mà không phải là chỉ cần qua môn cho xong.
Có lộ trình liên thông rõ, như Đức/Áo/Thuỵ Sĩ. Khi trường nghề làm nghiêm, làm chuẩn, làm thật thì cha mẹ sẽ tự tin gửi con mà không cần tuyên truyền.
7. Nhìn thẳng vào thực tế để thay đổi
Không phải cha mẹ Việt hoàn toàn sợ trường nghề.
Cha mẹ sợ trường Nghề không dạy được gì. Học xong không xin được việc. Con học nghề nhưng vẫn không đủ kỹ năng để sống. Trường nghề chỉ chạy theo chỉ tiêu
Để thay đổi phân luồng thực chất, Việt Nam cần: Chiến lược nghề 10 đến 20 năm. Hệ thống liên thông rõ ràng. Hệ chuẩn đầu ra quốc gia. Bắt buộc doanh nghiệp tham gia đào tạo. Sát hạch tay nghề nghiêm túc. Công bố tỷ lệ việc làm trung thực từng ngành, từng trường
Lúc đó, phân luồng không còn là đẩy trẻ yếu sang nghề, mà là đưa trẻ vào đúng môi trường để nó LỚN, để nó TỰ LẬP, để nó SỐNG ĐƯỢC bằng chính bàn tay mình
* Dừng ngay sai lầm: Trường nghề tuyên truyền đào tạo thực chiến, nhưng thực chất… thực chiến trên giấy.
Phần lớn các trường nghề chỉ mạnh miệng nói về thực hành 70%, có xưởng thực tế, doanh nghiệp liên kết…
Nhưng khi bước vào: Máy móc lỗi thời hàng chục năm. Thiết bị chỉ để… ngắm, không được chạm. Giáo trình vẫn copy từ tài liệu cũ. Thực hành thì làm cho có để chụp hình đưa lên fanpage.
Vậy con trẻ học để làm gì và để ra trường… lạc hậu ngay từ ngày đầu đi làm?
* Dừng ngay kiểu Nhiều trường nghề dạy nghề nhưng thiếu luôn… nghề.
Điều đáng buồn nhất là giáo viên nghề chưa từng sống bằng chính nghề đó.
Người dạy cơ khí nhưng chưa bao giờ làm ra nổi một sản phẩm cơ khí
Người dạy sửa xe nhưng không đủ tay nghề để đứng trong garage lớn.
Trường nghề muốn đào tạo ra thợ giỏi… nhưng chính người dạy lại không đủ chuẩn của thợ.
Đây không phải dạy nghề. Đây là dạy lý thuyết nghề, thứ con trẻ bị chết ngay ý chí và nghị lực khi bước vào thị trường thật mà chẳng biết mình làm được gì.
* Dừng ngay Trường nghề đào tạo theo số lượng mà không đào tạo theo chuẩn đầu ra.
Cứ tuyển càng đông càng tốt. Học xong giỏi hay dở… kệ. Ra nghề được hay không… kệ. Không quan tâm con trẻ đi sửa điện có an toàn không. Không quan tâm con bạn làm bếp có đúng quy trình không. Không quan tâm con bạn cắt tóc hay làm âm thanh có đủ kỹ thuật không.
Họ chỉ cần… đủ chỉ tiêu. Và cha mẹ hoang mang khi giao luôn tương lai con cho cái tư duy làm giáo dục theo kiểu lấp chỗ trống?
* Dừng ngay Liên kết doanh nghiệp chỉ để PR không phải để đưa con vào việc thật.
Nhiều trường gắn logo 20 đến 30 doanh nghiệp lên website, nhìn thì rất uy tín
Nhưng khi hỏi: Bao nhiêu học sinh được nhận vào những nơi đó thực tập thật sự mà không phải chỉ lấy con dấu, thì chỉ Im lặng.
Bao nhiêu con trẻ đi thực tập thật, thì lảng qua chuyện khác.
Bao nhiêu con trẻ được trả tiền khi thực tập, thì chỉ Cười trừ.
Bao nhiêu con trẻ được ký hợp đồng sau tốt nghiệp thì Không thể thống kê.
Phụ huynh tưởng con được cam kết việc làm, nhưng thực chất chỉ là slogan để tuyển sinh.
* Dừng ngay Trường nghề đào tạo theo mong muốn thu nhập của trường mà không phải theo nhu cầu của thị trường.
Thị trường cần: Kỹ thuật robot. Công nghệ ô tô đời mới. Cơ điện tử. Bếp chuyên nghiệp xuất khẩu. Thẩm mỹ ứng dụng máy móc chuẩn y khoa. Lập trình phần cứng. Kỹ thuật viên điện lạnh chuyên sâu…
Nhưng nhiều trường vẫn dạy những nghề con trẻ học xong chỉ hợp để… làm thuê lặt vặt.
* Dừng sai lầm Trường nghề hứa ra nghề có nghề nhưng không dạy kỷ luật, tác phong.
Kỹ năng tay nghề chỉ là một nửa.
Nửa còn lại quan trọng không kém là: Tác phong công nghiệp Kỷ luật nghề. Trách nhiệm khi làm việc có rủi ro. Tinh thần làm đến nơi đến chốn. Khả năng làm việc theo quy trình
Nhiều trường nghề chỉ dạy tay nghề kiểu biết làm chứ không dạy tác phong kiểu có giá trị chỉ đáng để đi làm thuê lặt vặt.
Kết quả Doanh nghiệp không nhận, nên lại bảo nghề khó kiếm việc.
* Dừng sai lầm khi không có hệ thống đo lường năng lực nhưng vẫn cho ra đời “thợ”.
Không kiểm tra độ an toàn khi làm. Quy chuẩn tay nghề. Khả năng xử lý lỗi. Tư duy nghề dài hạn. Khả năng chịu áp lực.
Không qua bài test chuẩn nghề. Không được đánh giá thực tế Không được doanh nghiệp xác nhận…
Nhưng vẫn cấp bằng. Một cái bằng không đi kèm thực năng chỉ là giấy.
Cha mẹ họ hiểu: Chọn nghề cho con không sai. Sai là giao con cho một nơi không đủ chuẩn để biến nó thành người có nghề.
Đi học nghề không phải để: Cho đỡ học văn hóa. Cho đỡ áp lực thi cử Cho nhanh ra đi làm. Cho đỡ tốn tiền như đại học
Đi học nghề là để con trẻ có kỹ năng thật, làm việc được, kiếm tiền được và sống bằng tay nghề được.
Họ biết, Nếu giao con trẻ cho một trường nghề dạy cho có, thì chính chẳng khác gì đang biến nghề thành con đường cụt, và biến con thành nhân lực giá rẻ không thể trưởng thành.
Cái đau nhất là Việt Nam đang đào tạo ra hàng triệu học sinh không nghề, không định hướng, không năng lực mà chỉ để chạy theo cái mác cấp 3.
Hằng năm có hàng trăm ngàn học sinh lướt qua cấp 3 mà không kịp trưởng thành. Không hiểu nghề. Không hiểu bản thân. Không có kỹ năng. Không có hướng đi. Không đủ kiến thức đại học. Không có kỹ năng nghề
Trong khi đó, học nghề đúng nghĩa phải: Chọn sớm. Định hướng sớm. Va chạm sớm. Trải nghiệm sớm. Hình thành năng lực thực sớm
Trường nghề Việt Nam lại làm ngược khi lùi lại 3 năm chỉ để… học cho kịp kỳ thi.
Trường nghề không có đầu vào và đầu ra cho nghề thực sự mà xã hội cần thì không ai dám gửi con vào
Đầu vào không rõ: Không đánh giá năng lực trẻ.Không có tiêu chuẩn phân luồng. Không phân loại học sinh
Đầu ra mù mịt: Không có dữ liệu thị trường. Không có chuẩn nghề. Không có cam kết việc làm. Không có hệ thống chất lượng nghề.
Khi đầu vào không minh bạch và đầu ra không bảo chứng, thì cha mẹ chỉ còn cách bám vào cấp 3 để yên tâm sống tiếp.
Sự thật tàn nhẫn là Ở Việt Nam, học nghề bị xem là thất bại vì hệ thống đào tạo nghề đang thất bại.
Không phải phụ huynh sai.
Không phải nghề sai.
Mà là cơ chế mù mờ đang khiến nghề trở thành lựa chọn cuối cùng của người cuối cùng.
Vậy đấy!
Cha mẹ Việt không tin nghề vì: Họ chưa từng được thấy một hệ thống nghề đúng nghĩa. Họ chưa từng chứng kiến nghề mang lại tương lai rõ ràng. Họ chưa từng được cung cấp dữ liệu minh bạch về nghề. Họ bị nhồi vào nỗi sợ thất học suốt 30 năm.
Và quan trọng nhất Việt Nam thiếu cơ chế đầu vào và đầu ra giống Đức và các nước khác.
Khi hệ thống nghề chưa đủ mạnh để làm phụ huynh an tâm, thì họ sẽ tiếp tục ép con học cho tròn cấp 3, dù phía sau đó là cả một thế hệ chậm trưởng thành, lệch năng lực, lệch thị trường và lệch tương lai.
CẦN XÂY LẠI HỆ PHỔ THÔNG – NGHỀ VIỆT NAM THEO MÔ HÌNH ĐỨC
1. Thiết lập hệ thống phân luồng 3 nhánh ngay sau lớp 9 theo mô hình Đức
Việt Nam cần chuyển từ ai cũng học cấp 3 sang ai phù hợp học nhánh nào thì vào nhánh đó:
• Nhánh 1 – Học thuật (ĐH nghiên cứu): Chuẩn bị cho đại học, khoa học, công nghệ.
• Nhánh 2 – Kỹ thuật và nghiệp vụ (ĐH ứng dụng):: Chuẩn bị cho các nghề kỹ năng trung đến cao cấp (công nghệ, dịch vụ, thiết kế, tài chính…).
• Nhánh 3 – Nghề (tương đương trường nghề): Học nghề song song thực tập tại doanh nghiệp từ sớm.
Mỗi nhánh có chuẩn đầu vào và đầu ra rõ ràng, không đảo lộn, không nhập nhằng.
2. Áp dụng hệ thống đánh giá năng lực quốc gia
Thay vì xét thành tích học văn hóa kiểu áp lực, cần:
Đánh giá IQ, EQ, thực hành tư duy
Đánh giá kỹ năng kỷ luật, làm việc nhóm, quản lý thời gian
Đánh giá sở thích và thiên hướng
Đánh giá năng lực học thuật
Từ đó phân luồng trẻ đúng năng lực mà không phải cảm xúc phụ huynh.
3. Bắt buộc có chuyên gia hướng nghiệp tại mỗi trường THCS
Mỗi trường phải có 1 chuyên gia hướng nghiệp + 1 chuyên gia tham vấn tâm lý + 1 cố vấn thị trường lao động
Không thể để giáo viên văn, sử, toán kiêm luôn hướng nghiệp như hiện nay.
Hướng nghiệp phải là ngành chuyên môn, không phải nói cho vui.
4. Xây dựng cơ chế liên kết trường và doanh nghiệp như Đức
Mỗi trường nghề cần ký kết với ít nhất 30 đến 50 doanh nghiệp trong khu vực:
Doanh nghiệp cung cấp thực tập sinh.
Doanh nghiệp tham gia biên soạn chương trình.
Doanh nghiệp thi tay nghề để đánh giá chuẩn đầu ra.
Doanh nghiệp ký hợp đồng đào tạo 2 đến 3 năm
Học nghề là học thật và làm thật, có lương thật.
5. Tăng tính minh bạch về việc làm khi công bố dữ liệu đầu ra hàng năm
Mỗi trường nghề phải công khai: Tỷ lệ sinh viên có việc sau 3 tháng. Mức lương trung bình. Danh sách doanh nghiệp nhận. Mức hài lòng của doanh nghiệp. Chuẩn năng lực đầu ra
Tất cả phải được báo cáo quốc gia giống hệ thống của Đức.
6. Chuẩn hóa chương trình nghề theo quốc tế
Mỗi ngành nghề phải có: Tiêu chuẩn kỹ năng quốc gia. Tiêu chuẩn kiểm định độc lập. Cấp độ nghề rõ ràng (1 – 5 như Đức IHK/HWK). Đường lên lương theo cấp độ
Nghề phải có thăng tiến, vị trí, định vị xã hội, không thể mơ hồ như hiện nay.
7. Xây dựng lộ trình nghề liên thông cao đẳng và liên thông đại học thật sự khả thi
Không phải khẩu hiệu mà rõ ràng lộ trình từ nghề –> Cao đẳng –> ĐH . Tổng tối đa 4 – 5 năm (đúng chuẩn châu Âu)
Từ đó đứa trẻ chọn nghề không bị cắt đứt con đường học lên.
8. Tổ chức “Tuần lễ trải nghiệm nghề quốc gia” mỗi năm
Học sinh 14 – 15 tuổi được: Vào xưởng. Vào doanh nghiệp. Quan sát người thật, việc thật. Làm thử nghề trong 3 – 5 ngày. Dự các buổi hội thảo nghề
Không trải nghiệm thì không hiểu nên không chọn đúng và sợ nghề.
9. Đầu tư vào trường nghề như đầu tư đại học mà không phải mô hình rẻ tiền
Cần đầu tư mạnh: Xưởng thực hành. Công nghệ mới. Giảng viên có kinh nghiệm thực chiến. Lương giáo viên nghề cao gấp 1.5 – 2 lần hiện tại. Hợp tác quốc tế nghề với các nước.
Trường nghề muốn mạnh thì phải được đối xử như một cấp học cốt lõi, không phải cơ sở để giải quyết số đông
Việt Nam muốn cha mẹ tin trường nghề?
Đừng kêu gọi phụ huynh thay đổi tư duy. Đừng bảo họ bớt sĩ diện đi. Đừng nói họ kỳ thị nghề.
Muốn phụ huynh tin hãy xây 1 hệ thống đáng để tin.
Đầu vào rõ. Đầu ra rõ. Nghề tương lai rõ. Lộ trình lương rõ. Liên thông rõ. Trải nghiệm rõ. Chính sách rõ. Minh bạch rõ
Khi nghề được nâng cấp lên đẳng cấp Đức, phụ huynh Việt sẽ không chỉ tin mà còn giành cho bằng được suất nghề tốt cho con.
CHA MẸ VIỆT CŨNG CẦN THAY ĐỔI – ĐỪNG ÉP CON LÊN ĐỈNH NÚI CỦA NGƯỜI KHÁC.
1. Cha mẹ Việt cần hiểu một sự thật tàn nhẫn nhưng đúng:
Không phải đứa trẻ nào cũng thuộc về cấp 3.
Cấp 3 ở Việt Nam được dùng như một nhà chờ an toàn
Nhưng thực tế con vào đó… vẫn không giỏi lên. Con vẫn không biết nghề tương lai. Con vẫn không tìm được động lực sống. Con chỉ kéo dài thêm 3 năm mơ hồ.
Bạn đang nghĩ mình cho con cơ hội, nhưng thực tế là đang cho con nợ 3 năm không phương hướng.
2. Học nghề không làm con bạn thấp kém mà định kiến mới làm con bạn thấp kém
Ở Đức, Nhật, Hàn thì nghề là con đường dành cho: Trẻ có thiên hướng thực hành. Trẻ mạnh mẽ. Trẻ thích làm, thích sáng tạo. Trẻ có cá tính. Trẻ muốn sớm tự lập. Trẻ không giỏi lý thuyết nhưng giỏi tay nghề
Nghề không phải con đường của đứa kém. Nghề là con đường của đứa biết rõ mình hợp gì.
3. Nếu con bạn không hợp học văn hóa… ép con chỉ tạo ra đau khổ
Rất nhiều cha mẹ không đọc được tín hiệu con: Con học văn hóa càng học càng kiệt sức. Con không có niềm vui đến trường. Con chậm tiến độ, mất gốc. Con học đối phó, chỉ để tránh bị mắng. Con hoang mang vì chẳng giỏi gì
Bạn nghĩ con lười. Nhưng thực tế con không hợp.
Nếu bạn đưa con về đúng môi trường phù hợp, đứa trẻ từng lười/ kém/ chậm có thể bật lên mạnh mẽ.
4. Con bạn không cần phải giống con người ta
Mỗi đứa trẻ có: Tính cách khác nhau. Năng lực khác nhau. Tốc độ trưởng thành khác nhau. Thiên hướng khác nhau. Con đường khác nhau
Cha mẹ thông minh không chọn con đường danh giá,
mà chọn con đường phù hợp.
Đỉnh cao của giáo dục không phải khiến con thành bác sĩ, kỹ sư, tiến sĩ…
Mà là khiến con trở thành phiên bản tốt nhất của chính nó.
5. Con chọn nghề là để Con trưởng thành sớm hơn
Nhiều đứa trẻ học nghề phát triển vượt bậc vì: Con được thực hành. Con nhìn thấy sản phẩm thật. Con hiểu giá trị lao động. Con có thu nhập sớm. Con học bằng trải nghiệm, không phải bằng chép bài. Con thấy mình làm được việc.
Đứa trẻ biết mình giỏi cái gì sẽ tự tin hơn gấp 10 lần so với đứa trẻ chỉ biết… đi học vì bố mẹ bảo.
6. Đừng sợ hàng xóm hãy sợ tương lai của con hơn
Nhiều cha mẹ không dám cho con đi nghề vì: Họ hàng nói gì?. Con nhà người ta vẫn học cấp 3 mà?. Sợ người ta bảo con mình hỏng?. Sợ mang tiếng không lo được cho con?
Nhưng cha mẹ ơi…Họ hàng không sống thay cuộc đời con bạn. Hàng xóm không trả tiền thuê nhà cho con bạn. Con nhà người ta không gánh nỗi đau của con bạn.
Nếu vì sĩ diện mà đẩy con vào con đường đi sai,người trả giá không phải bạn mà là chính con.
7. Học nghề giờ khác xưa rồi nên đừng nhìn nghề bằng ký ức 20 năm trước
Nghề bây giờ: Có liên thông. Có kỹ thuật cao. Có thực tập doanh nghiệp. Có lương thực tập. Có cơ hội xuất khẩu lao động kỹ năng cao. Có cơ hội mở xưởng riêng. Có cơ hội thành chuyên gia và nghệ nhân
Nghề không nghèo chỉ người không chịu nâng tay nghề mới nghèo.
8. Học nghề không đóng cửa con đường đại học
Cha mẹ đừng lo: Học nghề → cao đẳng → đại học → vẫn lên được. Kiến thức thực tế giúp con học đại học dễ hơn. Doanh nghiệp ưu tiên người có kỹ năng
Học nghề không phải ngõ cụt. Đó là con đường vòng thông minh của những người biết mình đi đâu.
9. Cha mẹ dám chọn nghề cho con là cha mẹ dũng cảm và có tầm nhìn
Hãy hỏi mình 3 câu trước khi quyết: Con bạn giỏi gì hơn, thực hành hay lý thuyết?. Con bạn hạnh phúc ở đâu, lớp học hay môi trường thực tế?. Bạn đang chọn cho con hay tương lai của nó hay sĩ diện của bạn?. Nếu bạn trả lời trung thực, bạn sẽ biết con mình thuộc về nhánh nào.
10. Con không cần phải giỏi tất cả mà chỉ cần giỏi một thứ và sống được bằng nó
Giá trị của con nằm ở: Điều con làm tốt. Điều con yêu thích. Điều con có thể làm đến cùng. Điều con có thể tạo ra giá trị thực
Không nằm ở bằng cấp.
Không nằm ở việc lên được cấp 3 hay không.Không nằm ở việc đại học hay không.
Cha mẹ yêu thương con thật sự là cha mẹ dám để con đi trên con đường phù hợp nhất, không phải con đường an toàn nhất theo chuẩn xã hội.
SỰ THẬT…
Trẻ có thể tự thân lớn về ý thức, trách nhiệm, kỷ luật, yêu thương…
Nhưng nếu đến lớp 9 vẫn chưa hình thành mà chống đối lại, thì cấp 3 cũng không thể lớn. Đại học xong vẫn vậy. Và tuổi thơ sẽ kéo dài lê thê không thể trưởng thành.
Cha mẹ hay nhầm một điều cực lớn. Cứ tin rằng thời gian sẽ làm con trưởng thành.
Nhưng thời gian không làm ai lớn lên. Chỉ kỷ luật, trách nhiệm và ý thức mới làm con lớn.
Nếu lớp 9 mà con vẫn chưa tự giác, ỷ lại, sợ khó… thì cấp 3 Không làm con lớn được
Cấp 3 Việt Nam hiện nay: Quá tải kiến thức. Nặng thi cử và nhẹ thực tiễn. Không buộc trẻ đối diện với yêu cầu tự lập. Không yêu cầu kỷ luật cao.
Một đứa trẻ lớp 9 vào cấp 3 nhưng không hề trưởng thành: Năm lớp 10 vẫn bùng học, chống đối, học theo cảm xúc, a dua, ham chơi, mắc tệ nạn..Năm lớp 11 chạy theo điểm, học thêm tràn lan, càng học càng mệt, càng lười, càng chỉ muốn chơi. Năm lớp 12 hoảng loạn vì thi. Không có kỷ luật thì càng không trụ được.
Cấp 3 Việt Nam không được thiết kế để rèn người, mà chủ yếu để thi đại học.
Nếu trẻ thiếu nền tảng ý thức, kỷ luật và tự chủ thì cấp 3 chỉ phóng đại điểm yếu, chứ không hề sửa được.
2. Đại học không làm con lớn lên nếu gốc rễ vẫn non nớt
Rất nhiều sinh viên Việt Nam 19 – 22 tuổi vẫn đợi bố mẹ nhắc học, nhắc dậy. Không có mục tiêu. Không tự giác. Không chịu được áp lực. Đi học như nghĩa vụ hơn là phát triển.
Kết quả Học xong 4 năm vẫn chỉ là… học sinh lớn. Ra trường không làm được việc. Không chịu được kỷ luật công sở. Thiếu sức bền, thiếu cam kết, thiếu tinh thần chịu trách nhiệm.
Vì nền tảng trưởng thành đáng lẽ phải hình thành từ 14 – 15 tuổi, chứ không phải 18 – 22 tuổi.
Đó là lý do Đức, Áo, Thuỵ Sĩ…buộc trẻ phải bước vào hệ nghề hoặc phân luồng ngay sau lớp 9 đúng thời điểm cấu trúc ý thức và thói quen có thể bẻ lái mạnh nhất.
3. Kéo dài tuổi thơ là kéo dài sự phụ thuộc và kéo dài thất bại
Nhiều cha mẹ nghĩ cho con học tiếp cấp 3 để còn lớn thêm chút.Chứ cho đi hướng nghề sớm quá sợ con không chịu được.
Nhưng thực tế là CÀNG để con học dài không phải vì năng lực mà vì cha mẹ sợ đổi hướng thì CÀNG kéo dài tuổi thơ của con.
Một đứa trẻ không kỷ luật, không biết chịu trách nhiệm, không tự thân cố gắng mà bị đẩy tiếp vào môi trường học hàn lâm.
Hậu quả là: Thấy bài khó thì né tránh. Thấy giáo viên nghiêm thì sợ. Thấy nhiều môn thì mất năng lượng. Không có kỹ năng tay nghề nên không có cảm giác thành tựu.
Không có môi trường rèn luyện nên không hình thành ý thức trưởng thành.
Nó bước qua tuổi 18 nhưng não vẫn ở mức 10- 12 tuổi
Nó bước qua đại học nhưng tính cách vẫn của đứa trẻ cấp 2
Nó tốt nghiệp đại học nhưng tâm thế vẫn như đứa trẻ cấp 3
Và cha mẹ đau khổ nói rằng Không hiểu sao con tôi 23 tuổi rồi mà như đứa trẻ.Học đại học xong mà không làm được việc gì.
Không phải tại đại học.
Không phải tại ngành học.
Mà tại sự trì hoãn trưởng thành từ lớp 9.
4. Hệ nghề sau lớp 9 không phải học kém mới đi mà là con đường rèn người nhanh nhất
Cha mẹ Việt sợ cho con đi nghề vì sợ con khổ. Sợ người khác đánh giá. Sợ mình thua kém. Sợ con thiếu bằng cấp.
Trong khi ở Đức 60 – 70% trẻ vào hướng nghề sau lớp 9. Học nghề + đi làm thực tế + lương cứng. Kỹ năng, kỷ luật, thái độ được rèn liên tục. Sau 18 tuổi, chúng già dặn, tự chủ, biết làm việc, biết kiếm tiền. Nếu muốn học tiếp, hệ thống mở đường trở lại đại học bất kỳ lúc nào.
Còn ở Việt Nam: Không có định hướng đầu vào rõ. Không có đầu ra minh bạch. Cha mẹ mù mờ thông tin nên tiếp tục dồn con vào cấp 3 và đại học cho an tâm.
Nhưng thực ra đó là bản năng sợ hãi của cha mẹ, chứ không phải nhu cầu phát triển của chính con.
Thực tế, Lớn hay không không nằm ở độ tuổi. Lớn hay không nằm ở môi trường.Lớn hay không nằm ở hành động và kỷ luật con được rèn.
Nếu lớp 9 con chưa có ý thức nên chưa có trách nhiệm, nên chưa biết cố gắng thì Cấp 3 sẽ chỉ là 3 năm… kéo dài tuổi thơ. Đại học sẽ chỉ là 4 năm… trì hoãn trưởng thành. Ra đời sẽ là cú sốc lớn nhất đời con.
Ở tuổi 15, con chưa lớn.
Nhưng nếu không thay đổi môi trường đúng lúc con sẽ mãi không lớn.
Nhiệm vụ của cha mẹ không phải giữ con trong trường cấp 3 để an toàn, mà là
chọn môi trường giúp con LỚN LÊN thật sự.
Và đôi khi, hướng nghề, chính nó mới là con đường làm con trưởng thành nhanh nhất, bền nhất và thực tế nhất.
THAY ĐỔI ĐỂ CON ĐƯỢC PHÙ HỢP NHẤT VỚI CHÍNH CON – NẾU CON HỌC TẬP QUÁ CHẬT VẬT.
Học nghề, Đi làm, Liên thông là Con đường làm NGƯỜI trước khi làm SINH VIÊN.
Đương nhiệ trường nghề của việt Nam phải như Ở Đức và nhiều nước tiên tiến, học nghề là bậc đầu tiên của sự trưởng thành
1. Hệ thống của Đức nhìn con người theo 3 tầng phát triển:
Tầng 1 – Nền tảng: Ý thức, Kỷ luật, Trách nhiệm và Thái độ làm việc. Học nghề giúp trẻ xây nền này vững nhất.
Tầng 2 – Năng lực: Tay nghề, Tư duy, Khả năng làm được việc thật. Trẻ học với thầy tại xưởng, tại doanh nghiệp, tại công ty 3 năm đã có kỹ năng thật.
Tầng 3 – Học thuật: Liên thông → Cao đẳng nghề → Đại học ứng dụng → Thạc sĩ. Học sau khi đã làm và có động lực nội tại, chứ không phải học vì bị ép.
Ở đó, đi nghề không phải vì học kém, mà vì con cần rèn người, con cần môi trường thực tế, con cần trưởng thành nhanh, con cần làm được việc trước khi học lý thuyết cao.
2. Đi làm sau khi học nghề giúp trẻ CHÍN NHANH hơn đại học 4 năm
Học nghề 2 – 3 năm sau đó Đi làm luôn, Có lương luôn, và Va chạm thật luôn.
Một đứa trẻ 18 tuổi đi làm sẽ: Biết giá trị của đồng tiền. Biết trách nhiệm công việc. Biết lắng nghe, hợp tác, chịu áp lực. Biết cố gắng vì mục tiêu rõ ràng. Biết sống thực tế, không mơ mộng. Biết tự thân trưởng thành chứ không dựa bố mẹ
Trong khi rất nhiều sinh viên đại học 20 – 22 tuổi vẫn ăn, học, ngủ do bố mẹ nuôi. Không biết mình muốn gì. Không làm được việc. Thiếu kỷ luật. Tư duy trẻ con kéo dài đến 25 tuổi. Hãy nhớ Đại học không làm con lớn mà
ĐI LÀM mới làm con lớn.
3. Nếu có ý chí, học nghề vẫn liên thông, vẫn lên đại học thậm chí LÊN NHANH HƠN
Đây là điều cha mẹ Việt chưa bao giờ được giải thích:
Học nghề không chặn đường học lên. Học nghề chỉ chặn đường… lười biếng.
Ở Đức, Áo, Thuỵ Sĩ: Sau 3 năm nghề thi chứng chỉ được lên ĐH ứng dụng. Hoặc học tiếp cao đẳng nghề. Hoàn toàn có thể tiến tới Đại học, Thạc sĩ, Chuyên gia, Giảng viên
Những người giỏi nhất ngành kỹ thuật ở châu Âu hầu hết đều đi nghề trước, rồi mới học tiếp.
Vì học sau khi đã làm hiểu sâu gấp 10 lần học khi còn non nớt.
Vì có mục tiêu thật, không học để lấy bằng cho oai.
Vì có thu nhập, không làm gánh nặng cho bố mẹ.
Vì có kỷ luật, không bỏ dở giữa chừng.
Một người có nền tảng việc làm thật nên luôn tạo giá trị cao hơn một người chỉ có bằng cấp.
Mô hình Nghề → Làm → Liên thông là con đường trưởng thành vững nhất cho lớp 9 chưa chín
Nếu lớp 9 con: Chưa có ý thức tự giác. Không chịu được áp lực học thuật. Thiếu mục tiêu. Ghét các môn hàn lâm. Rối loạn lo âu vì học. Hoặc đơn giản là không hợp học chữ. Thì hướng nghề không phải lối rẽ tắt và hết.
Cha mẹ không cần chọn cho con học vấn cao nhất.
Cha mẹ chỉ cần chọn cho con lộ trình làm NGƯỜI vững nhất.
Con cần phát triển: Kỷ luật, trách nhiệm, tay nghề, thực tế lo cuộc sống, tự lập sống.
Nếu học nghề giúp con đạt được những điều đó sớm hơn thì nghề chính là con đường tốt nhất.
Và nếu sau này con muốn: Học tiếp. Học nâng cao. Thậm chí lấy bằng đại học hoặc thạc sĩ. Thì đó là nỗ lực thật của con, không phải gánh nặng hay áp lực của cha mẹ.
Không phải con đi nghề thì mất tương lai. Chỉ khi con không lớn được thì lúc đó mới là mất tương lai
Nếu con không đủ ý chí học lên, thì chí ít con đã có một nghề để độc lập.
Bởi đích đến cuối cùng của con người là kiếm tiền để tự nuôi sống chính mình.
Cha mẹ thường quên mất một sự thật rất đơn giản: Bằng cấp không nuôi sống con. Nghề mới nuôi sống con.
Một đứa trẻ có thể không tiếp tục học lên, nhưng nếu nó đã có tay nghề vững thì nó vẫn có thể sống tốt, sống độc lập và không trở thành gánh nặng cho gia đình.
Cần nhìn vào thực tế hiện nay, không phải đứa trẻ nào cũng đủ ý chí để học lên
Có 3 kiểu trẻ:
(1) Trẻ có ý chí mạnh nên sẽ học lên bất cứ lúc nào nó muốn. Dù đi nghề, đi làm trước thì nó vẫn quay lại học để đạt trình độ cao hơn.
(2) Trẻ có ý chí trung bình thì thích ứng tốt với môi trường nghề, làm, học. Làm một thời gian có động lực thì lại muốn học tiếp nâng cao.
(3) Trẻ ý chí yếu thì không muốn học nhiều nhưng nếu có nghề, vẫn sống được.
Với nhóm trẻ thiếu ý chí mà không được rèn để thay đổi, nếu cha mẹ vẫn ép nó mải miết học tiếp cấp 3, học tiếp đại học chỉ để có cái bằng
thì nó sẽ không lớn, không cố gắng và không tìm được việc.
Nhưng nếu nó có nghề: Nó vẫn đi làm được. Nó vẫn có thu nhập. Nó vẫn nuôi được bản thân. Nó vẫn không trở thành gánh nặng cho ai. Đó đã là thành công lớn đối với nhóm trẻ ý chí yếu.
Nghề là Lưới an toàn cuộc đời cho trẻ không hợp học lý thuyết
Một đứa trẻ 18 tuổi: Không thích học. Không có mục tiêu. Không có kỷ luật.Không có đam mê cụ thể
Nếu đi tiếp cấp 3 hoặc đại học nó sẽ dễ thất bại. Không vì nó kém, mà vì nó không hợp con đường đó.
Nhưng nếu nó học nghề thì 2 – 3 năm có kỹ năng thật. Ra trường có việc làm. Lương ổn định. Tự nuôi được bản thân. Va chạm đời giúp nó chín sâu
Và quan trọng hơn nó tạo ra giá trị mà không phải sống dựa cha mẹ thêm 5 -7 năm nữa.
ĐÍCH ĐẾN cuối cùng của cuộc đời không phải tên trường trên bằng mà là khả năng TỰ NUÔI MÌNH
Cha mẹ hay hỏi: Học trường gì?. Có bằng đại học không. Bạn bè con học gì?
Nhưng xã hội chỉ hỏi một điều: Con có làm được việc không?. Con có tự nuôi sống được mình không?
Người ta có thể soi mói trong giai đoạn con học: Con học cấp 3 công hay tư. Con có vào lớp chọn. Con thi bao nhiêu điểm. Con học trường đại học nào.
Nhưng ai cũng thích ở đứa trẻ trưởng thành ra đời: Con có trách nhiệm? Con có kỹ năng xã hội ra sao?. Con có làm được việc?. Con có sống độc lập?
Nếu đi nghề giúp con:Không phụ thuộc. Không sống bám bố mẹ. Không thất nghiệp kéo dài. Không mơ mộng viển vông. Có thu nhập thật ngay từ tuổi 18 – 20. Thì đó là lộ trình đúng cho co
Không học lên thì sao?. Không sao cả, miễn con tự nuôi được mình. Không phải ai cũng cần học đến đại học.. Không phải ai cũng cần bằng cấp cao.Không phải ai cũng hợp con đường học vấn.
Nhưng Ai cũng cần năng lực tự sống. Ai cũng cần kiếm được tiền. Ai cũng cần tự chịu trách nhiệm cho đời mình.
Nếu con không đủ ý chí học lên, thì con vẫn có nghề. Nếu con không đủ năng lực học hàn lâm thì con vẫn có thu nhập. Nếu con không đam mê sách vở thì con vẫn có kỹ năng.
Và đó chính là cách duy nhất để con không bị lớn tuổi mà không trưởng thành.
Cha mẹ đừng sợ con đi trường nghề. Hãy chỉ sợ con 23 – 25 tuổi vẫn chưa kiếm được tiền, vẫn sống dựa vào mình.
Nhiều phụ huynh sợ người ta nói con học nghề, sợ con khổ, sợ mang tiếng kém.
Nhưng cha mẹ không sợ một điều nguy hiểm nhất: Con 25 tuổi vẫn như đứa trẻ lớp 9. Không nghề, không kỹ năng, không thu nhập, không trưởng thành.
Học nghề không làm con thiệt. Chỉ có không tự nuôi được bản thân mới là thiệt thòi nhất!
