Những buổi livestream của NPH từng thu hút hàng triệu lượt theo dõi, tạo ra những cuộc tranh luận kéo dài và chia xã hội thành nhiều luồng quan điểm khác nhau.
Có người đồng tình, có người phản đối, có người chỉ đơn giản là tò mò theo dõi.
Điều tôi quan tâm không phải là kết luận ai đúng, ai sai trong từng phát ngôn, mà là một câu hỏi lớn hơn
“Vì sao một cách thể hiện lại có thể tạo ra sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhận thức của xã hội như vậy?”
Dưới góc nhìn tâm lý học và khoa học hành vi, đây là một hiện tượng rất đáng để suy ngẫm.
1. Não bộ thường bị thu hút bởi cảm xúc trước khi đánh giá sự thật.
Não người được lập trình để ưu tiên những kích thích mạnh.
Một lời nói gay gắt, một cuộc tranh cãi quyết liệt hay một phát ngôn gây sốc luôn thu hút sự chú ý nhanh hơn những phân tích ôn hòa.
Đó là cơ chế sinh tồn của não bộ, nhưng trong xã hội hiện đại, nó cũng khiến chúng ta dễ nhầm lẫn giữa điều gây chú ý và điều có giá trị.
Một người nói rất mạnh có thể khiến chúng ta chú ý, nhưng điều đó không tự động chứng minh rằng họ đúng.
Cũng giống như một tiếng sấm rất lớn không có nghĩa cơn mưa sẽ kéo dài.
2. Nhiều người không bị thuyết phục bởi lý lẽ, mà bởi cảm giác được giải tỏa.
Trong cuộc sống, không ít người phải nhẫn nhịn, chịu áp lực và giữ lại những điều mình muốn nói.
Khi chứng kiến một người dám nói thay điều mình nghĩ, dám phản ứng thay điều mình không dám phản ứng, họ cảm thấy như chính mình cũng được giải phóng.
Đó là một cơ chế tâm lý hoàn toàn có thật.
Nhưng cảm giác được giải tỏa không phải là bằng chứng của sự đúng đắn.
Nếu không nhận ra điều này, chúng ta rất dễ đồng nhất cảm xúc với chân lý.
3. Đám đông có thể làm thay đổi cách mỗi cá nhân suy nghĩ.
Khi hàng triệu người cùng xem, cùng chia sẻ và cùng cổ vũ một nội dung, nhiều người sẽ vô thức cho rằng nội dung ấy đáng tin hơn.
Đó là “hiệu ứng bằng chứng xã hội”.
Đã nhiều lần cho thấy số đông có thể đúng, nhưng cũng có không ít thời điểm số đông đã sai.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là có bao nhiêu người tin, mà là niềm tin ấy có được xây dựng trên chứng cứ và lập luận hay không.
4. Mạng xã hội đang khuếch đại cảm xúc nhiều hơn khuếch đại tri thức.
Thuật toán không phân biệt điều gì đúng hay sai.
Nó chỉ ưu tiên điều gì khiến con người dừng lại lâu hơn.
Mà thứ giữ chân chúng ta hiệu quả nhất lại thường là xung đột, tranh cãi và cảm xúc mạnh.
Lâu dần, điều này tạo ra một nhận thức lệch lạc rằng muốn có ảnh hưởng thì phải nói sốc, muốn được chú ý thì phải cực đoan và muốn nổi tiếng thì phải tạo đối đầu.
Đó là thành công của thuật toán, nhưng chưa chắc là thành công của xã hội.
5. Một xã hội văn minh được xây dựng bằng lý lẽ, không phải bằng sự xúc phạm.
Một người hành nghề Y vẫn có thể nói cho bệnh nhân biết sự thật đau lòng mà không cần làm tổn thương nhân phẩm của họ.
Một thẩm phán vẫn có thể tuyên bản án nghiêm khắc mà không cần sỉ nhục bị cáo.
Một nhà khoa học vẫn có thể bác bỏ một quan điểm bằng chứng cứ thay vì công kích con người.
Đó mới là sức mạnh của tri thức.
Sự thật không mạnh hơn khi được nói bằng những lời thô lỗ.
Ngược lại, khi sự xúc phạm thay thế lập luận, người nói thường đang để cảm xúc lấn át tư duy.
——
Bài viết này không nhằm kết luận đúng hay sai về bất kỳ cá nhân hay phát ngôn nào trong các buổi livestream của bà NPH.
Điều đáng suy ngẫm hơn là cách xã hội đang tiếp nhận những hiện tượng ấy.
Một xã hội không suy yếu vì có nhiều ý kiến khác biệt.
Nó chỉ bắt đầu suy yếu khi con người đánh đồng sự hung hăng với bản lĩnh, đánh đồng sự cực đoan với lòng dũng cảm và đánh đồng tự do ngôn luận với quyền xúc phạm người khác.
Điều chúng ta cần truyền lại cho thế hệ sau không phải là khả năng nói lớn hơn người khác, mà là năng lực tư duy độc lập, biết kiểm chứng thông tin, biết tranh luận bằng lý lẽ và biết bảo vệ sự thật bằng tri thức.
Bởi cuối cùng, sự thật không cần sự thô lỗ để chứng minh mình đúng.
Chính chứng cứ, lý lẽ và nhân cách mới làm nên sức mạnh của sự thật.
