1. Cần hiểu cơ chế của kẻ bắt nạt mới chặn đúng
Cơ chế Thử phản ứng để xác định đối tượng có thể bắt nạt: Đến 90% hành vi trêu chọc bắt đầu bằng một mồi thử như nói đểu, gọi tên, chạm nhẹ. Nếu nạn nhân giật mình, sợ, quay đi hoặc xấu hổ, kẻ bắt nạt lập tức nâng cấp ngày càng cao hơn hàng ngày. Nhưng nếu nạn nhân đứng vững, nhìn thẳng đối phươnh với ánh mắt nghiêm nghị sắc bén của người bình tĩnh và sau đó đáp trả rành mạch, hành vi thường dừng ngay. Bởi bản chất kẻ bắt nạt chỉ chọn con mồi là người không biết phản ứng với sợ hãi hoặc tức giận, hoặc bỏ qua với sự nhu nhược.
Cơ chế Kiểm soát hình ảnh trước đám đông: Kẻ bắt nạt luôn thích tạo thế có người xem, có đồng minh, có không gian để phô trương. Hay nói cách khác kẻ bắt nạt cần khán giả nên khi không có khán giả, nó yếu đi 60%.
Cơ chế Tìm điểm yếu: Điểm yếu của nạn nhân thường là hay im lặng không dám nói, ngại bị chú ý, sợ bị đánh giá, sợ cô giáo, sợ bố mẹ biết. Đây là điểm yếu lớn nhất khj nạn nhân ngoan hiền nhưng thiếu kỹ năng phản ứng sớm.
Cơ chế Leo thang quyền lực: Nếu kẻ bắt nạt thành công 1 lần nó thử mạnh hơn, nó lôi thêm người, nó chuyển từ trêu sang dọa, sang đánh đơn lẻ và sau đó là sự leo thang đánh hội đồng. Không phải vì nó mạnh mà vì không ai dập sớm.
2. Cơ chế tâm lý của người bị bắt nạt và lý do con càng nhịn càng bị bắt nạt
Nhịn để tránh rắc rối là phản ứng sai nghiêm trọng: Con nghĩ “Không nói nữa kẻo chúng đánh”. Nhưng chính hành vi nhịn đối phương hiểu con yếu, con chấp nhận, con không biết phản ứng. Con nhịn là mở đường cho bạo lực leo thang.
Đợi người lớn can thiệp là phản ứng nguy hiểm: Con về nhà kể nhưng ở trường lại im. Người lớn tìm nhà bạn nói thì càng làm con bị để ý nên con dễ bị trả thù. Nhà trường can thiệp chậm và nửa vời.vì không chứng kiến, không có bằng chứng. Nên con cần biết tự giải quyết tại chỗ trước khi nhờ người lớn đến bằng cách trên và đồng thời rời khỏi chỗ và lên phòng hiệu trưởng, giáo viên, hoặc chỗ đông người.
Phản ứng cảm xúc không kiểm soát được là lộ điểm yếu: Khóc sẽ kích thích kẻ bắt nạt. Tức giận đánh nhau sẽ bị coi là cùng lỗi hoặc thêm cãi hỗn thì giáo viên phạt từ đó con mất niềm ti vào việc con đang là nạn nhân mà trở thành kẻ cũng chẳng vừa nên bị bắt nạt là đáng. Hãy nhớ Cảm xúc không giúp giải quyết bạo lực mà kỹ năng bình tĩnh kiểm soát mới giúp.
3. Kỹ năng dập ngay bạo lực khi mới khởi phát
a. Kỹ năng Bình tĩnh sắt đá ( Đứng – Nhìn – Gọi tên hành vi)
Bước 1: Đứng thẳng, không lùi, không né tạo thế bình tĩnh, tự tin, nghiêm nghị.
Bước 2: Nhìn thẳng vào mắt (1 – 2 giây) tạo tín hiệu “Tôi không sợ các cậu”.
Bước 3: Gọi tên hành vi rõ ràng mà không xúc phạm (Ví dụ: Bạn đang nói lời xúc phạm. Mình không chấp nhận./ Bạn đang chặn đường mình. Điều đó sai/Bạn đang kéo áo mình. Bạn dừng lại.”. Khi hành vi bị gọi đúng tên, kẻ bắt nạt mất 50% sức mạnh.
b. Kỹ năng Cảnh cáo quyết đoán (Ranh giới cứng và Cảnh báo duy nhất chắc nịch): Hãy nói chắc nịch từ kỹ năng trên (Dừng lại. Nếu bạn còn tiếp tục, mình sẽ báo giáo viên ngay lập tức).
Lưu ý giọng bình tĩnh, không run. Nói ngắn và không cãi. Chỉ cảnh báo 1 lần. Đây là tín hiệu con có kỹ năng và có hệ thống phía sau.
c. Kỹ năng Rút an toàn (Ra chỗ khác đông người + Báo đúng người với trình bày vấn đề rõ ràng): Nếu kẻ bắt nạt vẫn tiếp tục:
Bước 1: Rút an toàn bằng cách con lùi 1 bước và bỏ đi về phía có người lớn. Không chạy, không hoảng, không nhìn lại.
Bước 2: Báo ngay giáo viên phụ trách trực tiếp. Không báo nhiều nơi, báo đúng người có trách nhiệm ( nếu chưa có giáo viên báo hiệu trưởng, bảo vệ, giáo viên khác sau đó phải báo lại với giáo viên trực tiếp). Câu nói mẫu (Thưa cô, bạn A đang thực hiện hành vi X đối với con. Con đã yêu cầu dừng lại một lần nhưng bạn không dừng. Con cần cô bảo vệ để đảm bảo an toàn)
Bước 3: Cung cấp bằng chứng
Học sinh cần biết: Ghi âm ngắn khi bị dọa (được pháp luật cho phép khi tự bảo vệ). Chụp tin nhắn đe dọa. Ghi lại thời điểm gồm nhân chứng và địa điểm. Nhà trường có bằng chứng cần xử lý nhanh, dứt điểm và không đôi co.
4. Kỹ năng xử lý theo từng tình huống cụ thể
Khi bị trêu chọc / xúc phạm bằng lời: Phản ứng ngay “Bạn dừng lại. Bạn đang nói sai về mình.”. Nếu bạn tiếp tục sẽ chuyển sang cảnh báo + rút an toàn.
Khi bị tẩy chay: Tẩy chay là hành vi tập thể nên trẻ phải không xin được chơi lại, không cố giải thích, không hỏi “Tại sao”. Mẫu câu cần nói (Nếu các bạn không muốn chơi cùng, mình tôn trọng. Nhưng mình sẽ không chấp nhận nói xấu hay cô lập mình. Nếu điều đó tiếp diễn, mình sẽ báo cô để giải quyết). Chú ý luôn giữ nhân phẩm và giữ quyền kiểm soát.
Khi bị đánh hội đồng (dấu hiệu ban đầu): Đánh hội đồng không xuất hiện đột ngột. Nó có 3 dấu hiệu tiền đề như bị 1 hoặc 2 bạn kéo con ra chỗ khuất. Bắt đầu xúm đông. Một bạn tiến lên mặt và một bạn đứng sau.. Kỹ năng dập từ sớm là ngay khi thấy nhóm tụ lại con phải đi vào khu vực có người lớn. Tuyệt đối không đứng chờ. Cần nói to vài lần “Các bạn đang có hành vi đe dọa mình. Mình đi gọi cô.” để mọi người khác có thể nghe được từ đó nhóm sẽ tan vì mất không gian hung hãn vì sợ người khác biết.
5. Kỹ năng tự yêu cầu nhà trường bảo vệ mà không ngồi đợi, không chịu đựng
Con phải hiểu: Nhà trường chỉ biết khi con báo. Nhà trường chỉ xử lý khi con trình bày rõ. Nhà trường chỉ mạnh tay khi có bằng chứng.
Cách con yêu cầu nhà trường:
B1. Báo trực tiếp giáo viên chủ nhiệm
Con cần nói: Thưa cô, con cần cô bảo vệ con trong việc này.
Con cần Trình bày 3T (Thực tế xảy ra chuyện gì và mấy lần?/Thời điểm là Khi nào? Ở đâu?. Có babj nào và ai?/Thái độ là con đã phản ứng thế nào? và các bạn phản ứng thế nào).
Con cần Yêu cầu rõ ràng: Con mong cô làm việc với bạn A ngay hôm nay để chấm dứt hành vi. Con mong cô giám sát giờ ra chơi trong 1 đến 2 ngày để đảm bảo an toàn.( sau đó báo cha mẹ đồng hành)
Con cần Theo dõi kết quả: Nếu giáo viên chậm xử lý con cầnbáo cố vấn học đường và ban giám hiệu ( báo bố mẹ vào cuộc cùng)
Hãy nhớ, con cần mạnh mẽ giữ Kỹ năng quyền lực chứ không phải phụ thuộc.
Như vậy, con cần loại bỏ sai lầm khiến nạn nhân trở thành mục tiêu lâu dài: Giữ im lặng vì sợ bị đánh giá.Đợi người lớn chủ động hỏi. Tâm lý thôi kệ chắc mai hết. Ghét mách cô vì tưởng như thế là yếu. Phản ứng cảm xúc là khóc, cãi, đánh lại. Không thu thập bằng chứng. Tự chịu đựng quá lâu nên tổn thương nặng, mất tự tin.
Hãy nhớ, Con không phải người yếu cần che giấu.Con là người có quyền được bảo vệ và có kỹ năng để yêu cầu điều đó. Giải quyết dứt điểm không phải là đánh trả
mà là dập tắt hành vi ngay khi mới manh nha khởi phát.
CON BỊ BẮT NẠT ĐỪNG NGỒI CHỜ – HÃY TỰ BẢO VỆ VÀ CỨU MÌNH.
Các con hãy nhớ rằng:
Con ngoan hiền không có nghĩa là con im lặng. Con tử tế không có nghĩa là con chịu đựng. Con mạnh mẽ không có nghĩa là con phải đánh trả.
Bởi mạnh mẽ thật sự là biết tự bảo vệ và yêu cầu người lớn bảo vệ con.
Trong bạo lực học đường, kẻ bắt nạt không mạnh. Chính sự im lặng của nạn nhân mới khiến nó mạnh lên.
Nếu con bị trêu chọc, xúc phạm, đe dọa, tẩy chay hay đánh hội đồng mà con chỉ ngồi chờ ( Chờ bạn thay đổi. Chờ cô nhìn thấy. Chờ nhà trường phát hiện. Chờ bố mẹ đoán được) thì con đang đánh cược an toàn của chính mình vào sự may rủi.
Bạo lực không bao giờ tự hết. Nó chỉ dừng khi con dám đứng lên.
1. Con không yếu khi nói ra mà con chỉ yếu khi im lặng.
Những đứa trẻ dám nói (Cô ơi, con cần giúp đỡ. Con không chấp nhận hành vi này. Con yêu cầu nhà trường bảo vệ con) là những đứa trẻ dũng cảm và bản lĩnh nhất.
Đừng bao giờ để ai làm con tin rằng báo cô là mách lẻo. Đó không phải mách lẻo.Đó là quyền được sống an toàn của con.
2. Khi con không tự giải quyết được con phải yêu cầu liên tục vì đấy là quyền của con.
Con cần hiểu một điều rất quan trọng là không ai bảo vệ con tốt bằng chính con kích hoạt hệ thống bảo vệ. Nếu sau khi con đã đứng thẳng, nói rành mạch, đặt ranh giới, cảnh báo bạn dừng lại,…mà bạn vẫn tiếp tục, thì đừng ngồi chờ. Đừng im lặng. Đừng tự chịu đựng. Hãy yêu cầu liên tục thầy cô, nhà trường, bố mẹ mình, bố mẹ kẻ bắt nạt.
Con có quyền yêu cầu nhà trường vào cuộc mà không phải con cần xin hay cần được cho.
Phải nhớ khi con bị làm hại, yêu cầu sự bảo vệ là quyền chứ không phải xin xỏ. Con hãy nói rõ ràng với giáo viên (Thưa cô, con đã xử lý nhưng bạn vẫn tiếp tục. Con cần cô làm việc với bạn ngay hôm nay.). Con cần nói với BGH nhà trường ( Con cần nhà trường giám sát khu vực X để đảm bảo an toàn.). Con cần kết quả xử lý để con yên tâm. Hãy nhớ con không gây phiền hay rắc rối cho ai mà chính bạo lực mới gây rắc rối.
Con có quyền yêu cầu bố mẹ mình và bố mẹ kẻ bắt nạt phải cùng chịu trách nhiệm: Nếu con đã báo cô nhưng việc chưa dừng con có quyền nói với bố mẹ (Bố mẹ ơi, con cần bố mẹ làm việc với cô và nhà trường ngay hôm nay.). Con có quyền yêu cầu nhà trường mời phụ huynh của bạn bắt nạt để làm việc trực tiếp (Con cần cô mời bố mẹ bạn A để giải quyết dứt điểm ạ.hoặc con nhắn và gọi trực tiếp cho bố mẹ của kẻ bắt nạt trình bày rõ và mong muốn họ đảm bảo con họ không gây cho mình mất an toàn). Chú ý không phải để đánh nhau hay gây căng thẳng giữa hai gia đình mà để người lớn biết trách nhiệm và kẻ bắt nạt biết hậu quả. Bạo lực chỉ dừng khi tất cả người lớn liên quan đều nhận trách nhiệm.
3. Con hãy nhớ không ai được phép bảo con ” rồi sẽ hết”. Không ai được nói “trẻ con ấy mà”.
Những lời đó, là sự vô trách nhiệm nguy hiểm.
Bạo lực học đường không bao giờ tự hết. Nó chỉ chuyển từ trêu chọc sang xúc phạm, sang đe dọa, sang đánh đơn lẻ và sau đó là đánh hội đồng.
Nếu người lớn bỏ qua,
con tuyệt đối không được bỏ qua. Con phải kiên trì, quyết đoán, rõ ràng, không run sợ khi nói (Con cần sự bảo vệ ngay lập tức. Con thấy không an toàn. Con yêu cầu nhà trường làm việc hôm nay. Con sẽ tiếp tục báo cho đến khi hành vi dừng lại.). Đó là cách con tự cứu chính mình.
4. Hãy nhớ đây không phải thiếu tôn trọng mà là tôn trọng bản thân trước. Người ta chỉ dễ bắt nạt những đứa trẻ hiền nhưng không biết tự bảo vệ, tử tế nhưng không biết đặt ranh giới, sợ làm phiền người lớn.
Nhưng khi con dám nói (Con phải được an toàn. Con không chấp nhận bạo lực. Con cần người lớn vào cuộc ngay. …)thì con đang học cách trở thành người mạnh mẽ, tử tế và có bản lĩnh.
5. Tự bảo vệ không phải là chiến đấu mà là biết yêu cầu hệ thống bảo vệ mình
Con không cần đánh trả.Con không cần quát tháo. Con không cần nổi nóng.
Con chỉ cần nói to sự thật, yêu cầu đúng người, yêu cầu liên tục, theo dõi đến cùng, không im lặng. Đó là cách của những học sinh thông minh, tử tế và biết tự chủ.
Các con cần khắc sâu rằng:
Bạo lực sẽ dừng khi con dừng im lặng. Con không cần mạnh nhất. Con chỉ cần mạnh để tự bảo vệ.
Hãy nói. Hãy yêu cầu. Hãy kiên trì. Bởi hệ thống sẽ chỉ hoạt động khi con kích hoạt nó.
Mọi người sẽ luôn đứng về lẽ phải và con phải đứng về phía chính mình trước.
———-
Thương mến gửi các con!
