Nhiều cha mẹ hiện đại đang cố gắng tạo cho con một tuổi thơ không tổn thương.
Không muốn con buồn.
Không muốn con khóc.
Không muốn con thất vọng.
Không muốn con bị áp lực, bị mắng, bị va chạm hay phải đối diện với những cảm xúc tiêu cực.
Nhưng cuộc sống thật lại không vận hành như vậy.
Một đứa trẻ rồi sẽ lớn lên, bước ra ngoài gia đình để đối diện với xã hội, trường học, công việc, các mối quan hệ, cạnh tranh, thất bại, mất mát và rất nhiều áp lực khác nhau.
Nếu trong suốt những năm tháng đầu đời, con chỉ được sống trong vùng an toàn tuyệt đối thì khi va vào thực tế, con rất dễ hoang mang, sụp đổ hoặc phản ứng cực đoan trước những điều vốn rất bình thường của cuộc sống.
1. Con người muốn trưởng thành về cảm xúc thì phải được trải nghiệm đầy đủ các cung bậc HỈ – NỘ – ÁI – Ố.
Biết vui để trân trọng hạnh phúc.
Biết giận để học cách kiểm soát cảm xúc.
Biết buồn để hiểu giá trị của sự đồng cảm.
Biết đau để trưởng thành trong nhận thức.
Biết thất vọng để học cách điều chỉnh kỳ vọng.
Biết mất mát để hiểu rằng không điều gì luôn tồn tại theo đúng ý mình.
Trẻ con cũng vậy.
Nếu một đứa trẻ từ nhỏ chưa từng trải qua cảm giác chờ đợi, bị từ chối, bị nhắc nhở, bị yêu cầu chịu trách nhiệm hay phải đối diện hậu quả từ hành động của chính mình thì lớn lên rất khó hình thành nội lực thật sự.
2. Rất nhiều cha mẹ hiện nay đang nhầm lẫn giữa yêu thương và phục vụ cảm xúc của con.
Con buồn là tìm mọi cách làm con vui ngay.
Con khó chịu là lập tức nhượng bộ.
Con thất vọng là vội vàng giải quyết thay.
Con sai cũng sợ con tổn thương nên né tránh việc nhắc nhở.
Kết quả là đứa trẻ dần mất khả năng chịu đựng cảm xúc tiêu cực. Chỉ cần bị góp ý nhẹ cũng phản ứng mạnh.
Chỉ cần không được như ý đã tức giận, chống đối hoặc thu mình. Có những đứa trẻ học rất giỏi nhưng khả năng thích nghi cảm xúc lại cực kỳ yếu.
3. Thực tế, điều khiến một đứa trẻ mạnh mẽ không phải là chưa từng khóc.
Mà là sau mỗi lần khóc, con học được cách đứng dậy.
Không phải chưa từng thất bại.
Mà là sau thất bại, con hiểu mình cần thay đổi điều gì.
Không cổ súy việc quát mắng, chì chiết hay đánh đập con cái.
Những tổn thương kéo dài bằng lời nói hoặc bạo lực luôn để lại hậu quả sâu sắc lên tâm lý trẻ.
Nhưng cũng cần nhìn nhận thực tế rằng không có ông bố bà mẹ nào đúng tuyệt đối.
Không ai có thể bình tĩnh 100% trong suốt hành trình làm cha mẹ.
Không ai chưa từng tức giận.
Không ai chưa từng lớn tiếng.
Không ai chưa từng bất lực trước sự lì lợm, chống đối hay những sai lầm lặp đi lặp lại của con.
Và cũng không tồn tại đứa trẻ nào luôn hợp tác hoàn hảo với mọi điều người lớn mong muốn.
4. Bởi mỗi đứa trẻ là một thế giới rất khác nhau.
Có trẻ rất nhạy cảm nên chỉ cần ánh mắt nghiêm cũng đủ tổn thương.
Có trẻ lại quá mạnh tính, càng mềm mỏng càng thách thức giới hạn.
Có trẻ hiểu chuyện sớm nhưng dễ áp lực nội tâm.
Có trẻ vô tư nhưng thiếu trách nhiệm.
Có trẻ thông minh nhưng kiểm soát cảm xúc rất kém.
Mỗi hoàn cảnh gia đình cũng khác nhau.
Có cha mẹ nhiều thời gian đồng hành cùng con.
Có người vừa mưu sinh vừa nuôi dạy con trong áp lực kiệt sức.
Có gia đình đầy đủ tình cảm.
Có gia đình chất chứa xung đột, đổ vỡ hoặc thiếu kết nối.
Vì thế, giáo dục con chưa bao giờ là một công thức cứng nhắc áp dụng giống nhau cho tất cả.
Không thể chỉ đọc vài cuốn sách hay vài câu triết lý rồi nghĩ rằng mọi đứa trẻ đều sẽ phản ứng giống nhau.
5. Điều quan trọng là cha mẹ phải biết tạo ra những đường cong giáo dục bằng sự linh hoạt của trí tuệ và tình yêu thương.
Có lúc cần mềm mại để con được chữa lành.
Có lúc cần nghiêm khắc để con hiểu giới hạn.
Có lúc cần im lặng để con tự suy nghĩ.
Có lúc cần quyết liệt để ngăn con đi sai quá xa.
Nhưng dù ở trạng thái nào, con cũng cần cảm nhận được rằng cha mẹ đang dạy dỗ vì muốn con tốt hơn chứ không phải để xả cảm xúc lên con.
6. Một trong những sai lầm lớn nhất hiện nay là nhiều cha mẹ cố bảo vệ con khỏi mọi hậu quả.
Con quên bài thì cha mẹ xin giáo viên.
Con làm sai thì cha mẹ bao che.
Con vô trách nhiệm thì người lớn làm thay.
Con hỗn láo thì gia đình đổ lỗi cho tuổi dậy thì.
Con thất bại thì lập tức tìm người khác để trách móc.
Dần dần, đứa trẻ không học được trách nhiệm mà chỉ học được cách né tránh trách nhiệm.
Trong khi đó, cuộc sống thật luôn tồn tại hậu quả.
Nói dối sẽ đánh mất niềm tin.
Thiếu kỷ luật sẽ mất cơ hội.
Lười biếng sẽ tụt lại phía sau.
Ích kỷ sẽ khó giữ các mối quan hệ lâu dài.
Thiếu kiểm soát cảm xúc sẽ dễ phá hỏng tương lai của chính mình.
7. Vì vậy, thay vì đánh đập hay xúc phạm con, hãy để con trải nghiệm hậu quả phù hợp với hành vi của mình trong giới hạn an toàn.
Con làm hỏng đồ thì phải học cách giữ gìn và sửa sai.
Con thất hứa thì phải học cách lấy lại niềm tin.
Con vô trách nhiệm thì phải tự chịu phần việc mình bỏ bê.
Con cư xử sai thì phải học cách xin lỗi và thay đổi.
Đó mới là giáo dục thật.
Không phải dùng nỗi sợ để ép con nghe lời. Mà là giúp con nhận thức rõ hậu quả từ lựa chọn của mình.
Một đứa trẻ chỉ được nuông chiều sẽ rất dễ yếu đuối khi bước vào đời.
Nhưng một đứa trẻ được yêu thương đúng cách, có nguyên tắc, có giới hạn, có trách nhiệm và được trải nghiệm thực tế sẽ dần hình thành nội lực.
Nội lực để chịu áp lực.
Nội lực để kiểm soát cảm xúc.
Nội lực để đứng dậy sau thất bại.
Nội lực để sống tử tế và có trách nhiệm với chính cuộc đời mình.
Bởi mục tiêu cuối cùng của việc nuôi dạy con không phải là tạo ra một đứa trẻ luôn ngoan ngoãn trong vòng tay cha mẹ.
Mà là giúp con đủ bản lĩnh để bước ra cuộc đời thật mà không gục ngã trước những va đập tất yếu của cuộc sống.
