Có một ảo tưởng rất phổ biến trong đời sống tinh thần của con người hiện đại khi chúng ta tin rằng thế gian đối xử với mình bất công.
Trong khi chúng ta rất ít khi dám nhìn lại cách mình đang hiện diện trong thế gian ấy.
Thực tế thế gian không có ý thức đạo đức để yêu hay ghét riêng ai.
Nó vận hành như một tấm gương tâm lý và cảm xúc khổng lồ khi bạn bước vào nó với trạng thái nào, bạn sẽ gặp lại chính trạng thái ấy dưới những hình thức khác nhau.
1. Vì sao mắng nhiếc thế gian, ta lại nhận về mắng nhiếc?
Khi một người liên tục nhìn đời bằng con mắt phẫn uất, nghi ngờ, cay độc, thực chất hệ thần kinh của họ đã bật chế độ phòng vệ cao độ.
Ở trạng thái đó:
Não bộ chọn lọc thông tin tiêu cực nên chỉ nhìn thấy những điều chứng minh rằng đời tệ bạc.
Giọng nói, ánh mắt, cử chỉ vô thức mang tính công kích hoặc khinh miệt.
Mối quan hệ xung quanh dần phản ứng lại bằng sự xa cách, đối đầu, hoặc lạnh lùng.
Thế là con người kết luận đấy, đời đúng là tệ với tôi thật.
Nhưng đó không phải là nhân quả huyền bí, mà là chuỗi phản xạ tâm lý rất cụ thể.
Nội tâm thế nào thì hành vi sẽ như thế, môi trường phản hồi lại đúng kiểu đó.
Thế gian không mắng bạn trước.
Chính tần số cảm xúc bạn phát ra đã kích hoạt phản ứng ấy.
2. Vì sao mỉm cười với đời, đời lại dịu dàng hơn?
Ngược lại, khi một người mỉm cười, không phải nụ cười giả tạo, mà là trạng thái nội tâm đủ an toàn và không phòng vệ quá mức thì:
Hệ thần kinh ở trạng thái thư giãn hơn.
Ánh mắt mở, giọng nói mềm, ngôn ngữ không mang tính đe dọa.
Con người xung quanh cảm nhận được sự an toàn, nên dễ hợp tác, dễ cảm thông.
Đây là điều rất quan trọng. Không phải vì bạn tốt nên đời mới tốt với bạn.
Mà vì khi bạn ổn bên trong, bạn không còn vô thức tạo chiến trường ở bên ngoài.
Nụ cười ở đây không phải là chịu đựng mà là sự thôi đối đầu với cuộc sống.
3. Thế gian không phản chiếu lời nói mà nó phản chiếu trạng thái
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng Tôi vẫn nói lời hay, nhưng đời chẳng tốt với tôi.
Nhưng một điểm then chốt là thế gian không phản chiếu ngôn từ mà nó phản chiếu trạng thái nội tâm.
Bạn có thể nói lời tử tế, nhưng nếu bên trong đầy oán trách, đầy so sánh, đầy cảm giác bị thiệt thòi…
Thì ánh mắt sẽ lạnh, năng lượng giao tiếp sẽ nặng, hành vi nhỏ sẽ mang sắc thái đòi hỏi.
Và thế gian đáp lại… chính xác bằng cảm giác tương tự.
4. Thế gian là tấm gương nhưng không phải để trách móc
Hiểu thế gian như tấm gương không phải để tự trách mình mỗi khi gặp khó khăn.
Mà để hỏi một câu khác, trưởng thành hơn là Trạng thái nào trong tôi đang được phản chiếu ra đây?
Bởi vì nếu bạn đang gặp quá nhiều xung đột, có thể bên trong bạn đang chiến đấu.
Nếu bạn liên tục bị tổn thương, có thể ranh giới của bạn đang yếu hoặc quá cứng.
Nếu bạn luôn thấy đời lạnh lẽo, có thể bạn đã đóng băng cảm xúc từ rất lâu.
Thế gian không kết tội mà nó chỉ trung thực.
5. Khi nào tấm gương bắt đầu đổi hình?
Thế gian bắt đầu hiền hơn không phải khi bạn cố tỏ ra tích cực.
Mà khi bạn dừng việc sống trong oán trách âm thầm, chữa lành những tổn thương khiến mình nhìn đời qua lăng kính phòng vệ, học cách hiện diện bình thản, có ranh giới, không cầu xin cũng không chống trả.
Khi đó, tấm gương không còn phản chiếu méo mó nữa.
Thế gian giống như một tấm gương không nói dối. Nó không phân xử đúng sai mà nó chỉ phản chiếu.
Bạn mắng nhiếc nó không phải vì nó xấu, mà vì bên trong bạn đang đau.
Bạn mỉm cười với nó không phải vì đời hoàn hảo, mà vì bạn đã đủ vững để không còn đánh nhau với cuộc sống.
Và khi một con người ngừng chiến đấu bên trong, thì thế gian cũng thôi gầm gừ với họ.
KHI BÀI TEST TRỞ THÀNH TẤM GƯƠNG PHƠI BÀY SỰ THẬT KHÓ NUỐT
Có những ca, bài test chưa chạm tới con đã chạm thẳng vào cái tôi của cha mẹ
Trong nhiều buổi test, tôi gần như không cần đẩy bài test đi quá sâu. Chỉ cần vài tình huống mở, vài câu hỏi gợi, vài phản hồi trung tính thì phản ứng của cha mẹ đã tự bóc trần toàn bộ hệ bất ổn.
Có những người: Ngồi nghe nhưng tay siết chặt. Gật đầu vâng nhưng hàm cứng lại khi gồng mình. Mắt nhìn bằng ánh nhìn khó chịu, nhíu mày. Khuô mặt không cảm xúc kiểu đang khó chịu mà chưa bùng nổ…
Đó là lúc bài test không còn đo con nữa, mà đang đo mức chịu đựng sự thật của cha mẹ.
1. Khi cha mẹ không cho phép con có nhược điểm trước người ngoài
Một nghịch lý lặp đi lặp lại trong rất nhiều ca:
Ở nhà thì con bị chửi là dốt, bị mắng là lì, ngu, vô dụng, thậm chí bị đánh vì làm sai, không nghe lời. Nhưng trong phòng test chỉ cần tôi nói nói con có điểm yếu về…. Là ngay lập tức cha mẹ đổi sắc mặt sang khó chịu hoặc ngay ập tức cha mẹ cắt lời, phủ nhận, đổi chủ đề, hoặc tấn công ngược chuyên gia
Con chỉ được phép mang nhược điểm trong không gian riêng của cha mẹ. Ra ngoài, con phải hoàn hảo để bảo vệ sĩ diện cho người lớn.
Đây là một dạng bạo lực tâm lý hai lớp gồm lớp thứ 1 thì làm tổn thương con, nhưng lớp thứ 2 thì không cho con quyền được gọi tên tổn thương đó
2. Tôi nhìn thấy gì phía sau sự ăn thua của cha mẹ
Không phải vì cha mẹ không thương con.
Mà vì họ sống trong tâm thế ăn thua với đời, và con trở thành bảng điểm công khai của họ
Khi tôi nói con có vấn đề,
não họ không nghe thông tin mà não họ nghe thành một lời phán xét “Anh/chị đã thất bại trong vai trò làm cha mẹ.”
Và phản xạ tự vệ bật lên để bào chữa, chối bỏ, công kích, hoặc rút con khỏi thấu hiểu sự thật.
Không phải họ bảo vệ con nà họ đang bảo vệ hình ảnh của chính mình.
3. Những khoảnh khắc tôi hay nhấn mạnh
*Ca này sẽ rất khó không phải vì đứa trẻ
Có những dấu hiệu mà chỉ cần thấy là đã hiểu:
Cha mẹ liên tục chỉnh tư thế, lời nói của con.
Cha mẹ trả lời thay mọi câu hỏi.
Cha mẹ nhăn mặt khi con bộc lộ yếu điểm.
Hoặc lườm con khi con nói khác ý mình
Trong những khoảnh khắc đó đứa trẻ học được rằng sự thật của con không an toàn.
Và thế là con im lặng, hoặc con diễn, hoặc con chống đối
Tất cả đều là phản chiếu từ sự kiểm soát và bất an của cha mẹ.
4. Tấm gương phản chiếu cay nghiệt nhất:
Cha mẹ không chịu nghe nhưng đòi tôi phải nghe và hiểu họ, đòi con họ phải nghe và nói theo cách của họ.
Rất nhiều cha mẹ nói với tôi rằng ” Nó không nghe ai cả, nó bướng lắm, nó không chịu tiếp thu”
Nhưng chính họ không nghe phân tích, không nghe dữ liệu test, không nghe khuyến nghị, không nghe cả cảm xúc con
Họ không cần biết con chỉ đang sống đúng điều nó được dạy bằng hành vi, chứ không phải bằng lời nói.
Họ không cần biết nên không nghe luôn trở thành cách sinh tồn của con trong một môi trường không cho phép khác biệt.
5. Khi test chạm tới sự thật, có hai ngã rẽ
Ngã rẽ thứ nhất là cha mẹ cố chấp: Phủ nhận toàn bộ kết quả dù con mong muốn. Đổ lỗi cho chuyên gia. Đưa con đi test nơi khác để tìm câu trả lời dễ nghe, hoặc bỏ trị liệu giữa chừng dù con nói rằng con có thay đổi. Và con tiếp tục mang tổn thương, chỉ là được che bằng một cái tên khác.
Ngã rẽ thứ hai là Cha mẹ sụp xuống và tỉnh ra: Khóc, im lặng, thừa nhận mình sai và dám nhìn lại cách mình đối xử với con
Đây là khoảnh khắc trị liệu thực sự bắt đầu. Không phải cho con mà cho cả gia đình.
6. Mỗi buổi test không cần cha mẹ tích cực.
Chỉ cần cha mẹ dám bỏ cái tôi xuống. Bởi tôi không sợ các cha mẹ sai, tôi chỉ sợ cha mẹ biết sai mà không cho ai được nói.
Vì khi đó con không có tiếng nói, con không có lối thoát, và con buộc phải mang vấn đề thay cho cả hệ thống gia đình
Trong phòng test, đứa trẻ không chỉ phản chiếu chính nó.
Nó phản chiếu sự bất an của cha mẹ, sự cố chấp không chịu thua, sự ăn thua với đời, và nỗi sợ bị phán xét chưa từng được chữa lành
Nhiều đứa trẻ không cần bị sửa. Chúng cần cha mẹ ngừng dùng chúng để bảo vệ cái tôi của mình.
Chưa cần hết bài test, chỉ cần nghe một vài câu nói của cha mẹ, là đã hiểu.
Khó không nằm ở mức độ rối loạn của con mà khó nằm ở mức độ cố chấp của người lớn.
* Ở nhà nó bình thường lắm, chắc hôm nay nó diễn thôi
Bản chất câu nói là phủ nhận dữ liệu thực tế. Hạ thấp trải nghiệm của con và tự đặt mình cao hơn quan sát chuyên môn
Đây là kiểu cha mẹ phủ nhận vấn đề vì sợ đối diện sự thật, sợ bị đánh giá, sợ thừa nhận mình đã sai trong cách nuôi dạy
Đứa trẻ họ tạo ra bị tách đôi nhân cách. Ở nhà bộc lộ thật nên bị mắng. Ra ngoài diễn ổn để sống sót. Lâu dài tạo rối loạn cảm xúc, không còn tin vào cảm nhận của chính mình
Bởi con học được rằng sự thật của con không được công nhận.
* Con tôi thông minh, chỉ là hơi bướng thôi
Bản chất câu nói là dán nhãn tích cực để né vấn đề. Dùng chữ thông minh làm lá chắn cho rối loạn, đánh tráo khó khăn thành tính cách
Đây là kiểu cha mẹ đánh đồng giá trị con là thành tích con. Chỉ chấp nhận điểm mạnh, không chịu nhìn điểm yếu, và sợ mất hình ảnh con giỏi.
Đứa trẻ họ tạo ra là trẻ bị áp lực phải giỏi, không được phép yếu. Hệ quả là trẻ dễ bị lo âu nền cao, dễ sụp đổ khi thất bại, hoặc ngạo mạn và chống đối để tự vệ
Con không được chữa lành mà con chỉ được trang điểm cho nỗi đau.
* Chị đừng nói thế, tôi không chấp nhận kiểu đánh giá này.
Bản chất câu nói không phản biện bằng dữ liệu mà bằng cảm xúc và sĩ diện
Kiểu cha mẹ ăn thua, hiếu thắng, không chịu thua trong bất kỳ cuộc đối thoại nào, nghe góp ý là như bị xúc phạm, phải để thắng thua quan trọng hơn con
Đứa trẻ họ tạo ra hoặc cực kỳ chống đối, hoặc cực kỳ im lặng, nén giận… vì con hiểu rằng nói ra là nguy hiểm
Con học cách đối đầu với thế giới hoặc biến mất khỏi thế giới.
* Ở nhà em dạy nghiêm lắm, nó phải nghe lời
Bản chất câu nói là đồng nhất nghe lời là con đã được dạy tốt. Biện minh cho kiểm soát, trừng phạt mà không phân biệt kỷ luật và bạo lực
Kiểu cha mẹ kiểm soát, độc đoán, sợ mất quyền lực, sợ con khác mình muốn đến hỗn loạn
Đứa trẻ họ tạo ra có hai khả năng: Trẻ ngoan giả tạo và đánh mất bản sắc của bản thân, hoặc trẻ nổi loạn dữ dội, phá vỡ kiểm soát. Cả hai đều không an toàn nội tâm, không biết tự điều tiết
Con không được dạy cách sống. Con chỉ được dạy cách phục tùng hoặc chống trả.
*Con tôi không có vấn đề, chỉ là môi trường chưa phù hợp
Bản chất câu nói là đổ lỗi ra ngoài, né trách nhiệm gia đình, không nhìn lại mối quan hệ cha mẹ và con
Kiểu cha mẹ trốn tránh trách nhiệm nội tâm. Muốn đổi trường, muốn đổi phương pháp nhưng không muốn đổi chính mình
Đứa trẻ họ tạo ra không có điểm tựa ổn định. Luôn phải thích nghi một mình, dễ mất gốc an toàn, rối loạn hành vi và cảm xúc
Con phải gánh hậu quả của sự không dám soi mình của cha mẹ.
* Con tôi không sao, tôi thấy nó ổn chỉ là nó….
Câu nói này rất nguy hiểm vì nó không còn là phòng vệ mà là phủ nhận toàn diện và chặn đứng mọi thứ để giúp con.
Kiểu cha mẹ đóng kín, cố chấp tuyệt đối, không nghe, không thay đổi, không cho ai bước vào hệ gia đình
Đứa trẻ họ tạo ra mang tổn thương sâu, không có ngôn ngữ để gọi tên nỗi đau.
Lớn lên rối loạn mối quan hệ, hoặc tự trách, trầm cảm, hoặc lặp lại y hệt mô thức làm cha mẹ
Đây là những ca truyền tổn thương qua thế hệ.
Nói thật, thực tế, bản thân tôi không sợ con rối loạn nặng, con chống đối mạnh, con bất ổn sâu.
Chỉ sợ cha mẹ dùng sĩ diện, hoặc cố chấp tiêu cực để bịt miệng sự thật.
Vì khi đó trị liệu không có cửa vào.
Con không có quyền được hiểu đúng và tổn thương sẽ tiếp tục sống dưới một hình thức khác
———–
VỚI CHA MẸ CÓ CON TỰ KỶ / ADHD – ĐỪNG DÙNG CON ĐỂ BẢO VỆ CÁI TÔI CỦA MÌNH
Có một sự thật rất khó chấp nhận là rất nhiều đứa trẻ không nặng thêm vì tự kỷ hay ADHD.
Chúng nặng thêm vì cha mẹ không chịu tỉnh.
Cha mẹ đi test cho con,
nhưng thứ họ mang theo vào phòng trị liệu là sĩ diện với nỗi sợ bị phán xét, cơn tức giận chưa từng được xử lý, tổn thương tiêu cực biến người khác thành nơi xả vô thức thiếu văn hóa sống và một cái tôi không cho phép mình bị cho là đã sai.
Tôi không thua bất kỳ con trẻ nào mà chỉ thua sự cố chấp đến gai góc xù xì của cha mẹ chúng.
Tôi hay nói rằng Tự kỷ/ADHD không phá con nhanh bằng sư vô thức hoặc cố tình phủ nhận sự thật của cha mẹ.
* Phủ nhận vấn đề của con
Bạn có thể nói “Con tôi chỉ chậm nói thôi, hoặc nó hiếu động thôi không phải tăg động:
Nhưng não con bạn không nghe lời nói của bạn. Não con bạn phản ứng với căng thẳng trong nhà, sự kiểm soát, những cơn quát mắng và ánh mắt thất vọng của chính bạn
Phủ nhận không làm con nhẹ hơn, mà chỉ làm con mất thời gian vàng.
* Cha mẹ có quyền đánh, chửi, miệt thị con.., nhưng không cho phép ai khác nói con có vấn đề.
Đây là nghịch lý ích kỷ nhất khi mà ở nhà thì ra sức “Mày ngu thế/Có thế cũng không làm được/ Đúng là đồ vô dụng”
Nhưng trước người khác kể cả người đang làm việc chuyên môn cũng “Chị đừng dán nhãn con tôi/ Chị nói thế là xúc phạm/Con tôi không có vấn đề gì cả”
Thực tế, bạn không bảo vệ con mà bạn đang bảo vệ sĩ diện của mình.
Và con bạn không được phép yếu, không được phép sai, không được phép được giúp đúng cách
* Cha mẹ bất an nên con phải mang bệnh thay
Rất nhiều trẻ tự kỷ / ADHD không sinh ra để gánh hết những rối loạn đó mà được đẩy nặng lên bởi cha mẹ lo âu mạn tính, cha mẹ ăn thua, hiếu thắng, cha mẹ không chịu ai nói mình sai, cha mẹ dùng con làm bằng chứng giá trị
Con không chỉ mang rối loạn phát triển mà con mang cả rối loạn cảm xúc của người lớn.
* Cha mẹ không thay đổi đừng mong con hồi phục
Không có phác đồ nào cứu được một đứa trẻ nếu mỗi ngày nó phải sống trong la hét, kiểm soát, so sánh, bạo lực ngôn từ và một gia đình không chịu soi mình
Bởi Tự kỷ / ADHD không phục hồi trong môi trường độc hại.
——–
Thế gian chưa từng là một thực thể trung lập.
Nó vận hành như một tấm gương sống nơi mỗi người không chỉ nhìn thấy người khác, mà đang nhìn thấy chính mình được phản chiếu.
Mỗi chúng ta bước ra đời đều mang theo một tấm gương nội tâm từ tâm thế ta đang sống, cách ta nhìn người, cách ta đối xử với mình và với thế giới
Vì vậy, đừng bao giờ đòi hỏi ai đó phải đối xử với ta theo cách ta mong muốn.
Bởi phần lớn những gì người khác dành cho ta không xuất phát từ họ, mà đang phản chiếu đúng trạng thái ta đang phát ra.
Khi ta sống trong bất an, thế gian đáp lại bằng đề phòng.
Khi ta mang tổn thương, ta dễ gặp va chạm.
Khi ta ôn hòa, ta gặp nhiều mềm mại.
Không phải vì người khác thay đổi trước mà vì tín hiệu từ ta đã khác.
Dĩ nhiên, sẽ có những người cố tình khiêu khích, thao túng, hoặc đẩy ta vào thế phản ứng.
Nhưng ngay cả khi đó, họ không tạo ra con người ta
họ chỉ làm lộ rõ con người ta đang mang trong mình.
Thế gian không dạy ta phải đúng. Thế gian chỉ cho ta thấy ta đang là ai.
Muốn đổi cách đời đối xử với mình, đừng sửa người khác.
Hãy bắt đầu bằng việc lau lại tấm gương nội tâm của chính mình.
