Stress (căng thẳng) và sang chấn tâm lý (tổn thương tâm lý sâu) ở trẻ thường không bộc lộ rõ bằng lời, mà ẩn dưới hành vi, cảm xúc, giấc ngủ, thói quen và phản ứng cơ thể.
Vì vậy, muốn nhận ra sớm, cha mẹ phải đọc được năng lượng ngược, tức là không nhìn trẻ đang làm gì, mà nhìn vì sao trẻ lại đang như thế.
1. Dấu hiệu trẻ bị stress (căng thẳng tâm lý)
Stress là trạng thái quá tải cảm xúc, thường đến từ áp lực học, mâu thuẫn gia đình, so sánh, kỳ vọng, hoặc môi trường xã hội.
* Dấu hiệu cảm xúc
Dễ cáu, khó chịu vô cớ, đặc biệt khi bị hỏi han hay nhắc nhở.
Buồn, rút lui, thờ ơ với mọi thứ từng thích.
Lo lắng quá mức về việc nhỏ như đi học, điểm số, bị mắng…
Khóc thầm, than mệt, hay thở dài, hoặc nói con mệt, con chán sống, con không muốn đi học nữa.
* Dấu hiệu hành vi
Giảm tập trung, học sa sút, hoặc phản ứng nổi loạn (nói dối, chống đối).
Ăn kém hoặc ăn vô độ, ngủ ít, mất ngủ hoặc ngủ li bì.
Cắn móng tay, giật tóc, bứt da, rung chân, đây là biểu hiện stress vô thức.
Tránh giao tiếp, hoặc bám cha mẹ quá mức (dấu hiệu bất an).
* Dấu hiệu cơ thể
Than đau đầu, đau bụng, buồn nôn mà khám không ra bệnh.
Dễ giật mình, toát mồ hôi, tim đập nhanh, run nhẹ khi bị hỏi.
Có lúc nổi mẩn, rụng tóc, rối loạn tiêu hóa, do stress kéo dài.
2. Dấu hiệu trẻ bị sang chấn tâm lý (tổn thương sâu)
Khác với stress, sang chấn là khi một cú sốc, nỗi sợ hoặc tổn thương cảm xúc vượt quá ngưỡng chịu đựng của trẻ và tạo thành vết hằn trong tiềm thức.
Đó là khi đứa trẻ đã không còn tin an toàn tồn tại trong thế giới này dù chỉ là trong căn nhà của chính nó.
* Biểu hiện cảm xúc
Sợ hãi, hoảng loạn khi nghe nhắc đến người hoặc tình huống cũ (ví dụ: sợ tiếng quát, tiếng bước chân bố).
Đóng băng cảm xúc với ánh mắt vô hồn, không phản ứng, cười gượng, không chia sẻ được cảm xúc.
Dễ giật mình, run, né tránh khi có ai lại gần.
Cảm giác tội lỗi hoặc hay nói dằn vặt bản thân ( vd do con hư nên mọi người mới mắng con)
* Biểu hiện hành vi
Thoái lui tuổi khi mút tay, tè dầm, bám mẹ, hoặc nói giọng bé lại.
Tự cô lập không muốn đi học, không nói chuyện, hoặc thu mình hàng giờ.
Bùng nổ tức giận, hoặc lạnh lùng bất cần, không sợ bị phạt.
Có thể xuất hiện ám ảnh, cưỡng chế (OCD), hành vi lặp lại, hoặc rối loạn giấc ngủ ác mộng.
* Biểu hiện cơ thể và tinh thần
Ác mộng, bóng đè, khó ngủ, ngủ chập chờn.
Đau bụng, đau ngực, nghẹn thở, khóc không rõ lý do.
Mất năng lượng sống, chán học, chán ăn, hoặc rơi vào trầm cảm tiềm ẩn.
Trẻ có thể diễn vai mạnh mẽ hoặc vô cảm, đó là dạng bế tắc cảm xúc, không phải là ổn.
Cách ứng xử: Đừng hỏi con sao lại thế, mà hãy hỏi con đang sợ điều gì, con cần mẹ ở bên hay con cần yên lặng?
3. Cách cha mẹ hành động
Ngừng truy vấn bắt con giải thích, vì con không nói được đâu, mà chỉ càng thu mình.
Tạo vùng an toàn với một không gian không mắng, không hỏi, chỉ có sự hiện diện.
Giảm kích thích tiêu cực (điện thoại, tiếng cãi vã, so sánh). Quan sát năng lượng của con mỗi ngày, nếu con vui một chút, nhẹ đi một chút, đó là đang hồi phục.
Tìm chuyên gia tâm lý hoặc trị liệu nếu: Nếu trẻ có biểu hiện sang chấn kéo dài > 2 tuần. Hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Hoặc có hành vi cực đoan bất thường (tự đánh, tự xé, nói muốn biến mất).
