Ngày nhỏ, bố mẹ luôn nói “Con là tất cả của bố mẹ. Không ai hiểu con bằng bố mẹ cả.”
Con nghe, mỉm cười. Nhưng nụ cười đó chưa bao giờ là một sự đồng thuận. Nó chỉ là chiếc khóa mềm để khóa lại những điều con không dám mở.
*Cánh cửa thứ nhất khi là on của ban ngày:
Đó là phiên bản mà bố mẹ nhìn thấy khi con ngoan hay bướng, nói nhiều hay im lặng, học giỏi hay sa sút, vui vẻ hay cau có.Bố mẹ nhìn vào đó và tin rằng mình hiểu con.
Nhưng đó chỉ là con của ban ngày, phiên bản con dựng lên khi ánh mắt bố mẹ đủ mạnh để soi từng hành vi.
Con biết phải cười khi bố mẹ vui, im khi bố mẹ mệt, gật đầu khi bố mẹ muốn nghe điều gì đó hợp ý.
Đó có thể không phải là con.
Đó có thể chỉ là vai diễn an toàn.
*Cánh cửa thứ hai khi là con của buổi tối
Khi bước vào phòng, đóng cửa lại, con thở đúng hơi thở thật của mình.
Con có những phút nghẹn mà chẳng biết kể ai. Có nỗi lo lắng nhỏ xíu mà bố mẹ nghĩ vớ vẩn. Có cảm giác bị so sánh dù bố mẹ bảo bố mẹ thương các con như nhau. Có áp lực mà bố mẹ cho là chuyện trẻ con.
Và ở đó, con nói chuyện với chính mình: Lúc nãy mẹ hiểu sai rồi… nhưng con không biết phải giải thích sao, hoặc Bố bảo con hỗn, nhưng con chỉ đang sợ…, hoặc Con muốn nói thật… mà không đủ dũng khí…
Và cánh cửa thứ hai hầu như bố mẹ con cũng như nhiều các bố mẹ khác chưa từng bước vào.
*Cánh cửa thứ ba nơi con cất những điều không nói
Đây là nơi sâu nhất, tối nhất. Ngay cả con cũng không biết gọi tên nó.
Ở đây có: sự tổn thương tích tụ, những lần bị la làm con nghĩ mình vô dụng, những hoang mang khi không ai lắng nghe, những lần con chọn im lìm vì sợ sai, những câu hỏi con không dám hỏi
“Liệu bố mẹ có đang thật sự hiểu con không?”
Con khóa cánh cửa này lại từ rất sớm. Không vì con muốn giấu bố mẹ. Mà vì con sợ nếu mở ra thì có khi bố mẹ lại hiểu sai con thêm lần nữa.
*Sai lầm nằm ở đâu?
Sai lầm không nằm ở tình yêu của bố mẹ. Sai lầm nằm ở sự tự tin rằng bố mẹ đã yêu nhiều và đã hiểu con đúng.
Bố mẹ cứ nghĩ sống cùng lâu, đẻ ra con thì phải hiểu nhiều và hiểu nhất. Bố mẹ tự tin vì nói chuyện hàng ngày nên phải nắm hết tâm lý con. Bố mẹ quyết đoán chỉ cần nhìn hành vi của con là đoán được nội tâm con là gì
Nhưng bố mẹ chưa từng biết con chỉ thể hiện một phần, một phần mà con cảm thấy bố mẹ chấp nhận được. Toàn bộ những gì thật nhất con chưa từng dám giao phó ra ngoài để bố mẹ nhận ra.
*Bố mẹ hãy thử lần đầu gõ đúng cánh cửa
Bố mẹ không hỏi “Con làm sai gì?” mà hỏi “Con đã cảm thấy thế nào?”
Không phán xét “Sao con cư xử vậy?” mà nói “Bố mẹ muốn hiểu con hơn.”
Không ép con trả lời ngay,
mà nói “Khi nào sẵn sàng, con nói. Bố mẹ sẽ lắng nghe.”
Lần đầu tiên này, chiếc khóa của cánh cửa thứ ba… hơi rung nhẹ.
Không mở ra hoàn toàn. Nhưng con sẽ biết bố mẹ đã bắt đầu học cách bước vào thế giới của con thay vì đứng ngoài mà tưởng mình hiểu cả.
Trong câu chuyện giữa bố mẹ và con, điều con thiếu không phải là tình yêu. Con thiếu một người đủ chậm, đủ lắng, đủ hiểu rằng chính mình cũng đang hiểu sai.
Và chỉ khi bố mẹ học lại cách nhìn, cách nghe, cách hiểu… con mới đủ an toàn để mở hết ba cánh cửa trong con
VẬY NÊN SỰ THẬT BỐ MẸ VIỆT LUÔN NGHĨ MÌNH HIỂU CON HẾT – NHƯNG THẬT RA MỚI CHỈ HIỂU PHẦN CON MUỐN CHO THẤY
Hầu hết bố mẹ luôn cho mình một quyền lực rất bản năng “Không ai hiểu con bằng mình!”
Nhưng sự thật lại phũ phàng theo cách không ai muốn đối diện. Bố mẹ chỉ đang hiểu cái phần mà con để cho bố mẹ thấy. Còn góc khuất cảm xúc, vùng tối suy nghĩ, những tổn thương không gọi thành tên… con cất trong im lặng nơi mà bố mẹ không chạm tới được.
1. Lệch hướng nhận thức khi ố mẹ tưởng mình biết nhưng chỉ là biết một phần nổi
Bố mẹ nhìn con qua hành vi, điểm số, phản ứng thường ngày, hoặc những gì con chịu nói ra.
Nhưng trẻ lại sống với lớp cảm xúc đệm, cơ chế phòng thủ, sự sợ bị phán xét, nỗi lo bị so sánh, và cảm giác mình nói ra cũng chẳng ai hiểu.
Khi bố mẹ cứ diễn giải theo cách của mình, coi đó là sự thật khách quan nhận thức bắt đầu lệch.
Một sai lệch nhỏ lặp đi lặp lại đủ lâu sẽ biến thành lối mòn hiểu sai về chính con mình.
2. Lệch hướng tâm lý khi Bố mẹ nhìn bằng cảm xúc của người lớn mà không phải thế giới của trẻ
Người lớn có logic của người lớn. Trẻ có logic của trẻ. Nhưng đa phần bố mẹ áp logic của bản thân vào con
Nó im là vì nó bướng.
Nó không nói là nó thách thức.
Nó cáu là do hư, chứ không phải do áp lực.
Nó nói chống đối vì nó coi thường bố mẹ.
Trong khi thực tế: Con im vì con sợ. Con không nói vì con thiếu ngôn ngữ cảm xúc. Con cáu vì cơ thể quá tải. Con phản kháng vì con chưa có kỹ năng diễn đạt nhu cầu.
3. Lệch về thái độ khi bố mẹ tự tin quá mức vào quyền hiểu con
Có một dạng tâm lý phổ biến là Bố mẹ không chịu học về con vì nghĩ rằng mình đã biết đủ.
Đây là ảo giác năng lực khi ta nhầm tưởng rằng sống với con lâu là hiểu con nhiều, sinh ra con là phải hiểu con nhất, yêu con nhiều là biết hết mọi thứ trong con, là cha mẹ con thì luôn đúng hơn, trải nghiệm nhiều là không cần học thêm.
Chính thái độ coi mình là người biết tuốt khiến bố mẹ bỏ qua các tín hiệu nhỏ của con, phớt lờ các dấu hiệu cảm xúc lệch, không chịu cập nhật kiến thức nuôi dạy mới, và phản ứng theo thói quen cũ đã lỗi thời.
4. Hạn chế trong năng lực học hỏi khi Bố mẹ không biết cách đọc con theo khoa học cảm xúc
Việc hiểu một đứa trẻ không phải dựa vào trực giác,
mà là nhận diện cảm xúc, quan sát hành vi sâu, đọc ngôn ngữ cơ thể, phân tích nguyên nhân cảm xúc chứ không chỉ nhìn hành vi, hiểu đặc điểm lứa tuổi, khí chất, và giai đoạn phát triển thần kinh.
Khi bố mẹ không học, không rèn, không thay đổi thì chỉ đọc cảm tính.Mà đọc cảm tính thì sai là điều chắc chắn.
Hệ quả là sự cố gắng của bố mẹ trở thành gánh nặng với con
Khi bố mẹ tin rằng: Mình hiểu con rồi, mình biết điều gì tốt cho con, và con không cần giải thích…, thì con sẽ thu mình hơn, giấu cảm xúc kỹ hơn, chỉ nói điều bố mẹ muốn nghe, hoặc im lặng để tránh rắc rối.
Đó chính là lý do điều không mong muốn cứ lặp lại khi mâu thuẫn nổ ra, con phản kháng ngầm, bố mẹ bất lực vì không biết sai ở đâu, con thấy mình bị hiểu sai nhưng không nói ra.
Đừng cho mình quyền được hiểu hết con khi chính con còn chưa hiểu hết mình.
Muốn hiểu con, bố mẹ phải hạ cái tôi, mở lòng học lại từ đầu, nhìn con bằng góc khách quan mà không bằng kỳ vọng, quan sát nguyên nhân chứ không dừng ở hành vi, lắng nghe mà không phán xét, và chấp nhận rằng chính mình cũng cần trưởng thành mỗi ngày.
Hiểu con không phải là một đặc quyền sẵn có vì mình là bố mẹ
Đó là một kỹ năng cần rèn luyện, là một hành trình học hỏi, và là một sự khiêm tốn để luôn nhìn lại chính mình.
