Trong trị liệu gia đình, có một sự thật rất khó nghe nhưng bắt buộc phải nói rõ:
Rất nhiều đứa trẻ hôm nay không hư vì gen, không hư vì bệnh, mà hư vì được nuôi trong một môi trường không có ranh giới tâm lý.
Cha mẹ gọi đó là thương, nhưng hệ thần kinh của trẻ gọi đó là hỗn loạn.
1. Nuôi con bằng sợ hãi – Cơ chế tạo ra trẻ không biết dừng
Nỗi sợ lớn nhất của nhiều cha mẹ không phải con sai,
mà là con phản ứng.
Sợ con buồn.
Sợ con khóc.
Sợ con nổi giận.
Sợ con lên cơn.
Nên khi con sai, cha mẹ lựa lời, nói vòng vo, dịu giọng, né đối diện, hoặc… bỏ qua.
Cơ chế tâm lý xảy ra là não trẻ không học bằng lời nói,
não trẻ học bằng trải nghiệm quyền lực.
Mỗi lầnncon sai sẽ làm lớn chuyện để cha mẹ phải lùi
Não trẻ ghi nhận một thông điệp cực mạnh “Cảm xúc của mình có thể kiểm soát được người khác.”
Từ đó hình thành phản ứng quá mức, bùng nổ cảm xúc, không biết dừng, không chịu trách nhiệm. Không phải vì trẻ xấu. Mà vì chưa từng có ai dạy trẻ chịu trách nhiệm đến cùng.
2. Cứ lựa con khi con sai là đang dạy con phủ nhận giới hạn.
Nhiều cha mẹ nhầm lẫn tai hại là nói nhẹ để con không tổn thương.
Nhưng trong trị liệu, chúng tôi nhìn thấy rõ không có sửa sai rõ ràng thì não trẻ không hình thành khái niệm đúng và sai. Không có hậu quả thì không có học tập.
Khi bạn né việc chỉ ra lỗi,
không dám nói con sai, sợ làm con buồn, bạn đang lấy cảm xúc ngắn hạn của con đổi lấy tương lai dài hạn của con. Và đó là một thương vụ rất tệ.
3. Nuôi con bằng điều kiện – cái bẫy phá hủy tính tự chủ
Con ăn đi mẹ cho…
Con học đi bố thưởng…
Con ngoan thì mới…
Cha mẹ tưởng mình đang khuyến khích. Nhưng não trẻ đang học một bài khác đó là mọi hành vi đều là giao dịch.
Hệ quả trị liệu nhìn thấy trẻ không phát triển trách nhiệm nội tại.
Trẻ không làm vì đúng mà làm vì có lợi. Khi không còn lợi thì không hợp tác.
Đến một ngày cha mẹ kiệt sức, không còn gì để mặc cả, trẻ cứng đầu, bất hợp tác, thách thức.
Và bạn hoảng hốt sao nó không nghe nữa?
Thực tế không phải nó thay đổi mà vì bạn đã dạy nó như vậy từ đầu.
4. Nhún nhường trước đòi hỏi – Cách tạo ra trẻ thích kiểm soát
Trẻ sinh ra bắt buộc phải thử ranh giới. Đó là bản năng phát triển. Vấn đề không nằm ở trẻ mà nằm ở phản ứng của cha mẹ.
Chu trình quen thuộc: Trẻ đòi thì cha mẹ sợ và nhượng. Trẻ đòi cao hơn thì cha mẹ nhịn. Trẻ vượt ngưỡng thì cha mẹ đầu hàng.
Não trẻ kết luận cứ đòi đủ lớn, mình sẽ thắng.
Từ đó hình thành tính kiểm soát, ích kỷ, không biết tôn trọng giới hạn người khác, khó hòa nhập xã hội sau này.
Cần nhớ bạn không nuôi và dạy con. Bạn đang huấn luyện con trở thành người không chấp nhận luật chơi của đời sống.
5. Chấp nhận con chống phá – Cách đổ thêm xăng vào rối loạn
Rất nhiều phụ huynh nói trong nước mắt:
Con nó lên cơn, em chịu không nổi.
Đập phá thì thôi, em nhịn cho yên.
La hét thì chiều cho xong.
Trong trị liệu, đây là điều đáng báo động nhất.
Vì mỗi lần bạn nhịn thì hành vi sai được thưởng bằng kết quả mong muốn. Não trẻ học hét to hơn là được, phá nhiều hơn là được, mất kiểm soát là càng được.
Đây không còn là vấn đề giáo dục. Đây là huấn luyện hành vi rối loạn.
Trẻ không hư mà chỉ đang lặp lại chính xác bài học bạn dạy.
6. Sự yếu đuối của cha mẹ được ngụy trang
Có một câu bao biện rất quen “Tôi/em biết vậy là sai, nhưng tôi/em không dám cứng với con.”
Thực tế đó không phải hiền, không phải thương, không phải thấu hiểu.
Đó là yếu trước cảm xúc con, yếu trước tiếng la, yếu trước nỗi sợ mình không kiểm soát được. Và sự yếu đó trao quyền lực cho một đứa trẻ chưa đủ trưởng thành để cầm quyền.
Hãy nhớ trẻ không cần cha mẹ đáp ứng vô điều kiện
Trẻ cần ranh giới rõ ràng,
nguyên tắc nhất quán,
người lớn đủ bản lĩnh giữ nhịp.
Trẻ chỉ an toàn khi người lớn đủ mạnh. Trẻ chỉ ngoan khi ranh giới đủ chắc.
Hãy nhìn cho rõ nhiều đứa trẻ hôm nay hư không phải vì chúng bẩm sinh xấu, mà vì cha mẹ… NUÔI LỆCH.
Nuôi bằng sự tự huyễn vì thương con nên chịu được mọi phá phách của trẻ.
Nhưng thứ bạn gọi là chịu được chính là thứ đang biến con thành một đứa trẻ không thể kiểm soát nổi bản thân.
* Cứ lựa khi con sai
Bạn sợ con buồn, sợ con giận, sợ con phản ứng?
Bạn lựa lời, nhẹ giọng, né tránh, đổi hướng?
Bạn tưởng đó là yêu?
Không.
Đó là đầu hàng.
Và trẻ hiểu ngay chỉ cần làm lớn chuyện, bố mẹ sẽ lùi. Chỉ cần khó chịu, bố mẹ phải dịu. Chỉ cần chút nước mắt, bố mẹ sẽ bỏ qua sai trái.
Bạn đang dạy con một bài học cực kỳ nguy hiểm là con sai cũng không sao vì bố mẹ mới là người phải chịu.
Một đứa trẻ không được sửa sai sẽ không còn giới hạn.
Không giới hạn sẽ không còn kiểm soát.
Không kiểm soát thì tương lai đầy rối loạn.
* Cứ ra điều kiện để con hợp tác
Cha mẹ coi đó là giải pháp nhưng trẻ coi đó là điều kiện để sai tiếp.
Bạn đang biến mọi việc con làm thành giao dịch, không phải trách nhiệm.
Và trẻ học được rằng: Không cần tự giác, không cần cố gắng, chỉ cần biết… đòi.
Đến một ngày bạn chẳng còn thứ gì để đưa ra điều kiện, trẻ sẽ không làm nữa và cứng đầu, bất hợp tác, thách thức.
Bạn tự tạo ra cái bẫy mà chính mình rơi xuống.
* Cứ nhún nhường khi con đòi hỏi
Trẻ thử ranh giới.
Cha mẹ sợ sệt.
Trẻ đòi quá.
Cha mẹ nhượng bộ.
Cứ như thế, bạn biến mình thành người phục vụ.
Còn con trở thành kẻ kiểm soát.
Đòi cái nhỏ là được.
Đòi cái lớn là cũng được.
Đòi quá mức là vẫn được.
Và rồi bạn than sao con càng lớn càng khó dạy?
Bởi vì ngay từ nhỏ, bạn không dạy mà bạn chỉ chiều.
*Cứ chấp nhận khi con chống phá
Mỗi lần bạn nhịn, bạn đang thêm một lít xăng vào hành vi sai của con.
Trẻ sẽ tin cứ hét to hơn là được, cứ làm dữ hơn là được, cứ phá nhiều hơn là chắc chắn được
Đó không phải trẻ hư. Đó là trẻ đang phản chiếu chính xác cách bạn dạy.
* Cứ cho rằng chỉ có cách đó thôi.
Một câu nói nhiều cha mẹ tự bao biện “Tôi/em biết sai, nhưng không dám dạy con khác.”
Đó không phải là cha mẹ hiền, đó không phải thương con.
Đó là yếu.
Yếu trước cảm xúc con.
Yếu trước cơn la hét của con.
Yếu trước nỗi sợ mình không kiểm soát được.
Và chính sự yếu đó đang trao mọi quyền vào tay đứa trẻ chưa ngoạn.
Trẻ sẽ không hư nếu cha mẹ có nguyên tắc.
Trẻ sẽ không hỗn nếu cha mẹ có bản lĩnh.
Trẻ sẽ không vượt ngưỡng nếu cha mẹ còn giữ được ranh giới cuối cùng.
Nếu bạn còn tiếp tục sợ con buồn, sợ con giận, sợ con khóc, sợ con chống, sợ mất hình ảnh cha mẹ tử tế.
Thì bạn sẽ mất sự tôn trọng của con, quyền dạy con, sự an toàn trong chính gia đình mình, và tương lai của con sẽ mất kiểm soát thật sự
HÃY NHỚ:
Không kỷ luật mới là bạo hành dài hạn.
Không ranh giới mới là phá hoại nhân cách.
Không dạy mới là đẩy con xuống vực.
Bạn không cần đánh.
Bạn không cần quát.
Bạn chỉ cần kiên định với nguyên tắc, dứt khoát và đúng mực!
CHA MẸ CẦN NGỪNG NUÔI CON LỆCH
1. Đừng tự huyễn hoặc rằng mình đang thương con
Thương con không phải là chịu được con, mà là dạy con chịu được chính mình.
Phân tích trị liệu cha mẹ yếu trước cảm xúc con sẽ tạo ra đứa trẻ không biết kiểm soát cảm xúc.
Không có ranh giới nên não trẻ sống trong trạng thái vô luật từ đó rối loạn hành vi là hệ quả tất yếu.
2. Sợ con buồn – là bạn đang đổi tương lai con lấy sự yên ổn tạm thời.
Não trẻ học bằng ai thắng khi mỗi lần cha mẹ lùi khi con khóc thì não trẻ học quyền lực cảm xúc.
Hệ quả trẻ lớn lên phản ứng mạnh, không chịu trách nhiệm, đổ lỗi, dễ rối loạn lo âu và hành vi.
3. Lựa lời khi con sai – Là cách phá hủy nhận thức đúng sai.
Không có sửa sai rõ ràng nên não không tạo bản đồ đạo đức.
Cần hiểu không chỉ ra sai không phải là nhân ái. Đó sự là bỏ mặc.
4. Nuôi con bằng điều kiện – là cái bẫy giết chết trách nhiệm
Phần thưởng thay thế giá trị là sai vì trẻ không làm vì đúng mà chỉ làm vì lợi.
Hệ quả khi không còn gì để thưởng nên trẻ chống đối.
5 Nhún nhường trước đòi hỏi – là cách tạo ra trẻ kiểm soát
Trẻ thử ranh giới và cha mẹ nhượng nên ranh giới bị xóa.
Kết quả cha mẹ thành người phục vụ. Con thành kẻ điều khiển.
6. Chấp nhận con chống phá – là đổ xăng vào rối loạn
Hành vi được đạt mục tiêu nên hành vi tăng cấp.
Cha mẹ nhịn để yên là cách nhanh nhất để con trẻ mất kiểm soát lâu dài.
7. Trẻ không cần cha mẹ hiền – mà cần cha mẹ bản lĩnh
Không kỷ luật là bạo hành dài hạn. Không ranh giới là phá nhân cách.
CHA MẸ CÓ CON ĐẶC BIỆT VÀ SỰ MẤT KIỂM SOÁT.
Rất nhiều biểu hiện bệnh nặng dần không đến từ não trẻ, mà đến từ môi trường nuôi không có ranh giới ổn định.
Thực tế trẻ tự kỷ / ADHD càng cần cấu trúc càng cần giới hạn rõ.
Cha mẹ càng thương sai thì hệ thần kinh trẻ càng loạn.
Những sai lầm phổ biến:
Nghĩ con yếu thì không dám dạy.
Sợ con bùng nổ thì nhượng bộ.
Cho rằng nó bệnh nên phải chiều”
Sai lầm này không chữa thì nó làm nặng thêm bệnh. Nguyên tắc:
Không đánh.
Không quát.
Không mặc cả.
Không rút lui trước cơn cảm xúc.
Dạy bằng cấu trúc với nhịp và ranh giới nhất quán.
Trẻ đặc biệt không cần thương hại. Trẻ cần một người lớn đủ vững để giữ thế giới cho con không sụp.
Vì vậy cha mẹ phải dũng cảm cứu nền cho mình và cho con
1. Thức tỉnh cha mẹ
Nhận diện mình đang nuôi con bằng sợ hãi nào?
Điểm yếu nào khiến bạn đầu hàng con
Hành vi nào của con đang được bạn vô tình thưởng?
Mục tiêu cha mẹ tỉnh để không sửa con ngay.
2. Lập lại ranh giới
Nói đúng, ngắn và rõ mà không giải thích dài. Không thương lượng khi con sai. Không thay đổi nguyên tắc giữa chừng.
Mục tiêu để não trẻ học lại giới hạn.
3. Cố định hành vi mới
Giữ nhịp ổn định. Không phản ứng cảm xúc. Cho con trải nghiệm hậu quả tự nhiên.
Mục tiêu để trẻ bắt đầu kiểm soát chính mình.
Hãy nhớ, Trẻ không cần bạn chịu được con. Trẻ cần bạn đủ mạnh để không bỏ chạy trước con. Trẻ không cần một người lớn tử tế bề ngoài. Trẻ cần một người lớn dám giữ nguyên tắc đến cùng.
——
Đã đến lúc cha mẹ phải dừng việc tự an ủi mình bằng huyễn hoặc vì thương con để né tránh sự thật rằng mình đang sợ con.
Sợ con buồn, sợ con giận, sợ con phản ứng, sợ mình không giữ nổi thế làm cha mẹ.
Nhưng tình thương không đo bằng mức độ bạn chịu đựng được con bao nhiêu, mà đo bằng bản lĩnh bạn dám giữ ranh giới đến đâu.
Con bạn không cần một người lớn dịu dàng nhưng bất lực.
Con cần một người lớn vững vàng, nhất quán và không bỏ chạy trước cảm xúc của con.
Chính sự vững đó mới tạo an toàn cho não trẻ.
Chính ranh giới đó mới dạy trẻ tự kiểm soát.
Và chính kỷ luật đúng mực mới là hình thức yêu thương dài hạn nhất.
Hãy nhớ:
Bạn không làm con mạnh lên bằng cách né sửa sai.
Bạn không bảo vệ con bằng cách nhượng bộ.
Bạn chỉ đang trì hoãn vấn đề và trao quyền lực cho một đứa trẻ chưa đủ trưởng thành để cầm quyền.
Hôm nay, nếu bạn đủ can đảm ngừng huyễn hoặc,
ngừng sợ con buồn,
ngừng sợ con giận,
ngừng đánh đổi tương lai của con lấy sự yên ổn tạm thời, thì bạn đang làm một việc rất khó.
Nhưng rất đúng khi trở lại đúng vị trí của người lớn trong gia đình.
Con sẽ không ghét bạn vì bạn có nguyên tắc.
Con chỉ rối loạn khi bạn bỏ vai.
Và con chỉ thực sự bình an khi biết rằng trong thế giới này, có một người lớn đủ mạnh để không đầu hàng trước con.
Hãy ngừng huyễn hoặc.
Giữ ranh giới.
Cứu con bằng chính bản lĩnh của bạn.
